بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى)

(١)

جلد اول

٦ ص

حال بايد ديد گمشده انسان چيست؟

حكايت 1 عشقهايى كز پى رنگى بود # عشق نبود عاقبت ننگى بود

حكايت 2 از ادب پرنور گشته است اين فلك

حكايت 3 كار پاكان را قياس از خود مگير

حكايت 4 تخمهاى فتنهها كو كشته بود # آفت سرهاى ايشان گشته بود

1 - تجاوز نكردن از حدود الهى

٣٢ ص

(١٤)

2 - نزديك نشدن به گناه

٣٢ ص

(١٥)

3 - فكر گناه هم ممنوع

٣٣ ص

(١٦)

4 - راضى به اشاعه گناه نشدن

٣٣ ص

(١٧)

حكايت 5 چون غرض آمد هنر پوشيده شد # صد حجاب از دل به سوى ديده شد

حكايت 6 هركه بيدار است او در خوابتر # هست بيداريش از خوابش بتر

حكايت 7 تير اندازد به سوى سايه او # تركشش خالى شود از جستجو

حكايت 8 با دو خاك و آب و آتش بندهاند # با من و تو مرده، با حق زندهاند

حكايت 9 چون خدا خواهد كه پرده كس درد # ميلش اندر طعنه پاكان برد

حكايت 10 شير آن را دان، كه خود را بشكند

حكايت 11 از كه بگريزيم از خود اى محال # از كه برتابيم از حق اى وبال

1 - اعتقاد به فنا و پوچى بعد از مرگ

٦٥ ص

(٣٥)

2 - وابستگى به مشتهيات دنيا

٦٦ ص

(٣٦)

3 - خالى بودن ستون حسنات و پر بودن ستون سيئات نامه عمل

٦٧ ص

(٣٧)

حكايت 12 دنياى محدود مگس

حكايت 13 چون قضا آمد شود دانش بخواب # مه سيه گردد بگيرد آفتاب

حكايت 14 باغبان را خار چون در پاى رفت # دزد فرصت يافت، كالا برد تفت

حكايت 15 اى خنك آن مرد كز خود رسته شد # در وجود زندهاى پيوسته شد

حكايت 16 هركه داد او حسن خود را در مزاد # صد قضاى بد سوى او رو نهاد

حكايت 17 احترام به بزرگان

1 - احترام به خدا و رسول خدا

٩٤ ص

(٥٠)

2 - احترام به پدر و مادر

٩٤ ص

(٥١)

3 - احترام به استاد

٩٤ ص

(٥٢)

حكايت 18 رحم كن بر عمر رفته در جفا

حكايت 19 غيب را ابرى و آبى ديگرست

حكايت 20 بشنو اى غافل، كم از چوبى مباش

حكايت 21 خود شكن آيينه شكستن خطاست

حكايت 22 عاقل اندر بيش و نقصان ننگرد # زانكه هر دو همچو سيلى بگذرد

حكايت 23 هركه را آيينه باشد پيش رو # زشت و خوب خويش را بيند در او

حكايت 24 محو مىبايد نه نحو اينجا بدان

حكايت 25 اى برادر صبر كن بر درد نيش # تا رهى از نيش نفس گبر خويش

1 - نزول فرشتگان الهى بر سالك صابر

١٣٣ ص

(٦٩)

2 - مصونيت يافتن سالك صابر از كيد شياطين و نفس اماره

١٣٣ ص

(٧٠)

3 - اهداى سلام فرشتگان بر سالك صابر

١٣٣ ص

(٧١)

4 - و استقرار او در بهترين جايگاههاى بهشت

١٣٣ ص

(٧٢)

حكايت 26 عاقل آن باشد كه گيرد عبرت از # مرگ ياران در بلاى محترز

حكايت 27 گفت اكنون چون منى، اى من، درآ

حكايت 28 سينه صيقلها زده در ذكر و فكر # تا پذيرد آينه دل، نقش بكر

معنى و تعريف قدرت

معنى و تعريف عاطفه

١٤٨ ص

(٨٣)

حكايت 29 هستى اندر نيستى بتوان نمود

معنى و تعريف«فنا»

١٥٢ ص

(٨٦)

پس نتيجه مىگيريم كه

١٥٤ ص

(٨٧)

حكايت 30 صد دريغ و درد كين عاريتى # امتان را دور كرد از امتى

به نكات زير توجه كنيد

١٥٧ ص

(٩٠)

حكايت 31 گوش حس تو به حرف ار در خورست # دان كه گوش غيبگير تو كر است

حكايت 32 اهل صيقل رستهاند از بو و رنگ

حكايت 33 آينه و ميزان كجا گويد خلاف

* وجدان توحيدى * وجدان عملى * وجدان اخلاقى

١٧٢ ص

(٩٧)

وجدان اخلاقى در قرآن

١٧٣ ص

(٩٨)

حكايت 34 حكمت لقمان چو تاند اين نمود # پس چه باشد حكمت رب الوجود

1 - تغيير چهره و حالات انسان در روز قيامت

١٨٠ ص

(١٠١)

2 - گواهى اعضاء و جوارح انسان در روز قيامت

١٨٠ ص

(١٠٢)

3 - افشاى كارنامه اعمال در روز قيامت

١٨١ ص

(١٠٣)

4 - تجسم اعمال نيكوبد در روز قيامت

١٨١ ص

(١٠٤)

5 - شهادت شاهدان در روز قيامت

١٨١ ص

(١٠٥)

6 - گواهى مكانها بر له يا عليه انسان در قيامت

١٨١ ص

(١٠٦)

حكايت 35 وهم آنگاهست كان پوشيده است # اين تحرى از پى ناديده است

حكايت 36 گفت آن آتش ز آيات خداست # شعلهاى از آتش بخل شماست

حكايت 37 از على آموز اخلاص عمل

الف نجات از آلودگى

١٩٤ ص

(١١٣)

ب مصونيت در مقابل نفوذ شيطان

١٩٤ ص

(١١٤)

ج پيدايش قلب سليم

حكايت 38 گفت دشمن را همى بينم به چشم # روز و شب بر وى ندارم هيچ خشم

حكايت 39 هركه را آتش پناه و پشت شد # هم مجوسى گشت و هم زردشت شد

حكايت 40 راست كن اجزات را از راستان # سر مكش اى راسترو زان آستان

حكايت 41 بس دعاها كان زيانست و هلاك # وز كرم مى نشنود يزدان پاك

حكايت 42 هين سگ نفس تو را زنده مخواه # كو عدو جان تو است از ديرگاه

حكايت 43 آدمىخوارند اغلب مردمان # از سلام عليكشان كم جو امان

حكايت 44 چون كنى از خلد در دوزخ فرار # غافل از لا يستوى اصحاب نار

اول استيلاى گرسنگى و ترس بر جامعه

٢٢٧ ص

(١٣١)

دوم نابود شدن اقوام و امتها

٢٢٧ ص

(١٣٢)

حكايت 45 تا نگريد كودك حلوافروش # بحر رحمت درنمىآيد به جوش

حكايت 46 در وصال حق دو ديده چه كم است

حكايت 47 از من ار كوه احد واقف بدى # پاره گشتى و دلش پرخون شدى

1 - دانشمندان و اهل علم

٢٤١ ص

(١٣٩)

2 - انسانهايى كه در مقابل خدا خاشعند

٢٤١ ص

(١٤٠)

3 - انسانهاى خير و نيكوكار

٢٤١ ص

(١٤١)

4 - انسانهاى مؤمن

٢٤١ ص

(١٤٢)

5 - انسانهاى ابرار(نيكان)

٢٤١ ص

(١٤٣)

حكايت 48 مر مرا تقليدشان بر باد داد # اى دو صد لعنت براين تقليد باد

حكايت 49 هوش تو كو نيست اندر خانه كس؟

حكايت 50 از درون خويش اين آوازها # منع كن تا كشف گردد رازها

بخش اول آرزوهاى مثبت بخش دوم آرزوهاى منفى

٢٥٩ ص

(١٥٠)

حكايت 51 نفس توست آن مادر بدخاصيت # كه فساد اوست در هر ناحيت

حكايت 52 پس بدان كه صورت خوب و نكو # با خصال بد، نيرزد يك تسو

حكايت 53 آن حسودان بد درختان بودهاند # تلخ گوهر، شوربختان بودهاند

حكايت 54 اى خنك جغدى كه در پرواز من # فهم كرد از نيكبختى راز من

حكايت 55 سجده نتوان كرد بر آب حيات # تا نيابى زين تن خاكى نجات

حكايت 56 خار بن دان هر يكى خوى بدت

حكايت 57 دوست همچون زر بلا چون آتش است

حكايت 58 گر ز يك تلخى كنم فرياد و داد # خاك صد ره بر سر اجزام باد

حكايت 59 روز برجست و دو چشمش كور ديد # نور فايض از دو چشمش ناپديد

حكايت 60 ما برون را ننگريم و قال را # ما درون را بنگريم و حال را

حكايت 61 دشمنى عاقلان زين سان بود # زهر ايشان ابتهاج جان بود

حكايت 62 مهر ابله، مهر خرس آمد يقين # كين او مهر است و مهر اوست كين

حكايت 63 توبه كن وز خورده استفراغ كن # ور جراحت كهنه شد رو داغ كن

حكايت 64 باطلان را چه خوش آيد؟ باطلى # عاطلان را چه خوش آيد؟ عاطلى

قدرتنمايى حضرت موسى در قالب معجزات

٣٢٨ ص

(١٨٢)

حكايت 65 چون دوايت مىفزايد درد، پس # قصه با طالب بگو، بر خوان عبس

حكايت 66 چون دو كس برهم زند بىهيچ شك # در ميانشان هست قدر مشترك

حكايت 67 بلبلان را جاى مىزيبد چمن # مرجعل را در چمين خوشتر وطن

حكايت 68 اين دعا گر خشم افزايد تو را # تو دعا تعليم فرما مهترا!

حكايت 69 هركه خواهد همنشينى با خدا # او نشيند در حضور اوليا

حكايت 70 گفت حق استت بزن دستت رسيد # اين سزاى آنكه از ياران بريد

حكايت 71 چشم نيكو باز كن در من نگر # تا ببينى نور حق اندر بشر

حكايت 72 روزن از بهر چه كردى اى رفيق؟

حكايت 73 عقل را من آزمودم هم بسى # زين سپس جويم جنون را مغرسى

الف - مرحله پند و اندرز

٣٧٤ ص

(٢٠١)

ب - مرحله جداسازى بستر

٣٧٤ ص

(٢٠٢)

ج - تنبيه بدنى كنيد

٣٧٤ ص

(٢٠٣)

حكايت 74 اوست ديوانه كه ديوانه نشد # اين عسس را ديد و در خانه نشد

حكايت 75 سگ چو عالم گشت شد چالاك زحف # سگ چو عارف گشت شد ز اصحاب كهف

حكايت 76 از برهنه كى توان بردن گرو

3 - مست زيبايى و شهوت

حكايت 77 من ز شيطان اين نجويم كوست غير # كه مرا بيدار گرداند به خير

حكايت 78 تا تو رشوت نستدى بينندهاى # چون طمع كردى، ضرير و بندهاى

حكايت 79«لا عمل إلا بنية»

حكايت 80 واصلان چون غرق ذاتند اى پسر # كى كنند اندر صفات او نظر

حكايت 81 بر محك زن كار خود اى مرد كار # تا نسازى مسجد اهل ضرار

حكايت 82 اى خنك جانى كه عيب خويش ديد

حكايت 83 چون همه اوصاف و اجزا شد نحيف # خويشتن دارى و صبرت شد ضعيف

حكايت 84 پس كرمهاى الهى بين كه ما # آمديم آخر زمان در انتها

حكايت 85 يوسف وقتى و خورشيد سما # زين چه و زندان برآ و رونما

حكايت 86 جان سپر كن تيغ بگذار اى پسر # هركه بىسر بود از اين شه برد سر

حكايت 87 حكمت دنيا فزايد ظن و شك # حكمت دينى برد فوق فلك

حكايت 88 اين نشان ظاهرست اين هيچ نيست # تا به باطن در روى بينى تو بيست

حكايت 89 اينچنين بهتان منه بر اهل حق # اين خيال تو است بر گردان ورق

حكايت 90 ذوق بايد تا دهد طاعات پر # مغز بايد تا دهد دانه شجر

تشبيه گناه به زنگار چرا؟

حكايت 91 چون پيمبر نيستى پس رو به راه # تا رسى از چاه روزى تو به جاه

حكايت 92 آن فقيران لطيف خوش نفس # كز پى تعظيمشان آمد عبس

حكايت 93 در خبر خير الأمور اوساطها # نافع آمد ز اعتدال اخلاطها

حكايت 94 اين بداند، كانكه اهل خاطر است # غايب آفاق، او را حاضر است

حكايت 95 تو به صورت رفتهاى گم گشتهاى # زان نمىيابى كه معنى هشتهاى

حكايت 96 گفت هر يكتان دهد جنگ و فراق # گفت من آرد شما را اتفاق

حكايت 97 آفرين بر عشق كل اوستاد # صد هزاران ذره را داد اتحاد

حكايت 98 مشكل ما حل كن اى سلطان دين # تا ببخشد حال تو ما را يقين

فهرست منابع و مآخذ

بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٥٠٢

حكايت ٤٤/ صفحه ٢٢٥

چون كنى از خُلد در دوزخ فرار		غافل از لا يستوى اصحاب نار

حكايت پناه بردن باز شكارى شاه به خانه پيرزن، شكر نعمت ريشه در فطرت انسان دارد، زيان كفران نعمت.

حكايت ٤٥/ صفحه ٢٣٠

تا نگريد كودكِ حلوافروش‌		بحر رحمت درنمى‌آيد به جوش‌

حكايت شيخ احمد خضرويه و كودك حلوافروش، اشك و گريه يكى از شگفتى‌هاى چشم و بيان كاربرد اشك.

حكايت ٤٦/ صفحه ٢٣٥

در وصال حق دو ديده چه كم است‌

حكايت گريه بسيار زاهدى از خوف خدا و ... انسان اجتماعى آفريده شده فردگرايى ممنوع.

حكايت ٤٧/ صفحه ٢٣٩

از من ار كوه احُد واقف بُدى‌		پاره گشتى و دلش پرخون شدى‌

حكايت آن روستائى كه گاو خود را در طويله بست و رفت و خوردن شير آن گاو را و ... ترس از خدا يعنى چه؟ و پاسخ سه سؤال در اين خصوص ....

حكايت ٤٨/ صفحه ٢٤٦

مر مرا تقليدشان بر باد داد		اى دو صد لعنت براين تقليد باد

حكايت آن صوفى كه به خانقاهى مهمان شد و صوفيان فقير چهارپاى مهمان را فروخته و غذاى شام خود را تهيه ديدند. و ذكر مطالبى پيرامون تقليد ...

حكايت ٤٩/ صفحه ٢٥٢

هوش تو كو نيست اندر خانه كس؟

حكايت مفلسى كه افلاسش را در شهر اعلام كردند ... زيان جهل انسان به واقعيات.

حكايت ٥٠/ صفحه ٢٥٧

از درون خويش اين آوازها		منع كن تا كشف گردد رازها

حكايت شخصى مانده در شهر غريب و بردن يكى او را به خانه و .... آرزو، و سخنى پيرامون آن ....