بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٤٠١ - استنتاج

لازم دانسته‌اند. در روايتى از حضرت على بن الحسين ٧ آمده است:

«لا عمل الّا بنيّة».[١] «عملى نباشد جز به وسيله نيت.»

قرآن نيز اعمال انسان را مترتب بر نيت او مى‌داند و معتقد است كه اعمال هر كسى متناسب با نيت او است؛ چنانكه مى‌فرمايد:

قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى‌ شاكِلَتِهِ ...[٢]

«بگو هركسى طبق روش- و نيت- خود عمل مى‌كند.»

براى «شاكله» معانى زيادى نقل كرده‌اند كه مجموعه آن معانى، به يك معنى برگشت مى‌كند و آن «التزام عملى انسان بر طبيعت و خوى خويش» است و اينكه اعمال انسان نمودارى است از ملكات نفسانى و احوالات روانى او.

باتوجه به‌معناى «شاكله» است كه در بعضى از روايات به نقل از رسول گرامى اسلام ٦ آمده است:

«نيّة المؤمن خير من عمله و نيّة الكافر شرّ من عمله و كلّ عامل يعمل على نيّته».[٣]

«نيت مؤمن بهتر از كردار او و نيت كافر بدتر از كردار اوست و هر عاملى عمل مى‌كند بر نيتى كه دارد.»

و در اينكه چرا نيت عمل خوب از كار خوب بهتر است و نيت كار بد از كار بد، بدتر، به نقل از حضرت امام باقر آمده است كه: عمل در معرض رياى بندگان است و نيّت خالص براى پروردگار جهانيان است و خدا به نيت ثوابى دهد كه به عمل ندهد.

[١] - اصول كافى، ج ٣، باب نيت.

[٢] - اسراء: ٨٤

[٣] - اصول كافى، ج ٣، باب نيت.