ترجمه من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق - غفاري، علي اکبر؛ غفاري، محمد جواد؛ بلاغي، صدر - الصفحة ١٦٠ - *(باب مكاتبه) *

همگى آزادند.

٣٤٦٨- و امير المؤمنين ٧ فرموده بنده‌اى كه بتدبير آزاد گشته است از ثلث مال محسوب مى‌شود و ديه جنايات و خسارات او و بنده مكاتب و امّ ولد همه به عهده مالك و مولاى ايشان است. (ام ولد كنيزيست كه از مولايش داراى اولاد شده باشد).

* (باب مكاتبه)*

مكاتب- بصيغه اسم مفعول- آن برده‌ايست كه با مولاى خود قرار امضاء كرده كه بتدريج به اقساط ساليانه يا ماهيانه مبلغى معيّن بپردازد و رفته رفته آزاد گردد. و اين عمل را اصطلاحا مكاتبه گويند و آن بر دو قسم است: مطلق و مشروط.

و مشروط آنست كه مولا با بنده شرط كند كه اگر نتوانست اقساط را بپردازد همه آنچه پرداخته است از آن مولا باشد و بنده برقيّت باقى بماند.

٣٤٦٩- علاء بن الفضيل از امام صادق ٧ روايت كرده در معنى آيه كريمه كه خدا فرمايد: فَكاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْراً فرمود: اگر در آنها مالى مى‌يابيد (اگر قدرت بدست آوردن مال در ايشان سراغ داريد)، پرسيدم معنى‌ وَ آتُوهُمْ مِنْ مالِ اللَّهِ الَّذِي آتاكُمْ‌ چيست؟ فرمود: يعنى از مبلغى كه با او قرارداد كرده‌اى كه در چند ماه يا چند سال بدهد و مايل هم نيستى كه كمتر دهد چند قسط باو ببخشى آن مقدار كه بيش از قدرت تو نباشد، پرسيدم: چه مقدار به او ببخشم؟