تكلّفني معيشة آل لأى [٢] و من لي [٣]بالصّلائق و الصّناب
و در اصطلاح تكليف ارادة ما فيه كلفة و مشقّة [٤]با اعلام،يا اعلام ما فيه كلفة و مشقّة بشرط الإرادة على ما اختلفوا فيه.

و«وسع»طاقت باشد و آنچه در توانى [٥]او گنجد،و او اسم است كالجهد و الوجد.و گفته‌اند:«وسع»دون طاقت باشد.و هيچ شكّ نيست كه خداى تعالى تكليف دون طاقت كرده است،چه به جارى مجراى ضرورت مى‌دانيم كه قدرت و آلت ما در شبان روز [٦]بيش از هفده ركعت نماز است،و در يك سال يك ماه روزه، و از بيست دينار نيم دينار زكات،و در همه عمر يك‌بار حجّ.عجب ازآن‌كه تكليف ما لا يطاق بر خداى روا دارد!و عقل چنين دلالت مى‌كند،و قرآن چنين خبر مى‌دهد كه مى‌بينى.

لاٰ تُضَارَّ وٰالِدَةٌ بِوَلَدِهٰا .ابو عمرو و ابن كثير و يعقوب،و در شاذّ ابن محيصن و شبل [٧]و سلاّم و قتيبه به رفع«را»ى مشدّد مى‌خوانند:لا تضارّ،عطفا على قوله:

لاٰ تُكَلَّفُ .و اصل او«لا تضارر»باشد،پس ادغام كردند.

و نافع و ابن عامر و عاصم و حمزه و كسائى و خلف به«را»ى مفتوح [٨]مشدّد مى‌خوانند بر نهى غائب،و اصله«لا تضارر»آنگه ادغام كردند و تحريك الى الفتحة و هى اخفّ الحركات.

و قرائت عمر بن الخطّاب بر اين است-به فكّ ادغام،بر اصل:لا تضارر.و حسن بصرى خواند:لا تضارّ،به«را»ى مكسور مشدّد،براى آن‌كه حقّ او جزم است بلام الامر و المجزوم اذا حرّك حرّك الى الكسر [٩].

[١] .مج،وز،فق،مب،مر:لا يكلّف.

[٢] .آج:زيد.

[٣] .مج،وز،لب،فق،مب،مر،اى.

[٤] .مج،وز،آج،لب،فق،مب،مر+باشد.

[٥] .مج:تواينى،وز:توافى،دب،آج،لب،فق،مب،مر:توانايى.

[٦] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:روزى.

[٧] .آج،لب،فق:شبلى.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:مفتوحه.

[٩] .دب:بالكسر.