روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٥٦ - ترجمه
تعالى طالوت را به پادشاهى بفرستاد و نصب كرد.اىعجب پادشاهى كم [١]از نبوّت و امامت است!چون نصب پادشاه از قبل خداى باشد،نصب امام چرا به تو مفوّض باشد؟ايشان به انكار در آمدند كه: أَنّٰى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنٰا ،تا بدانى كه قديما بر آنچه خداى كرد منكران بودند،چگونه او را بر ما پادشاهى رسد؟ وَ نَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ ،و ما به پادشاهى از او سزاوارتريم-الخنفساة [٢]في عين امّها رامشنة [٣]-تزكيه خود به زبان خود مىكردند كه ما حق تريم و اولىتر به پادشاهى از او.ابليس هم اين كرد: أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ [٤]...،و لكن نه با كسى كرد كه تلبيس ابليس بر او برود.آنگه به نقص او در آمدند كه: وَ لَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمٰالِ ،او را دست فراخيى [٥]در مال ندادهاند،گمان بردند كه استحقاق تقدّم به سعت مال باشد، ندانستند كه به سعادت مآل باشد.نظر نه به مال است به مآل است،نظر به سعت است،و لكن در علم نه در مال.پيشواى [٦]بايد تا از مال مايل باشد،نبايد كه به مال مايل باشد.چون به مال مايل بود.بخيل بود،و چون از مال مايل بود سخى بود،اين موجب تقدّم بود،و آن مقتضي تأخّر،و لكن ازآنجا كه همّت تو است،نظر تو به مال است و سؤال تو از اين [٧]حال است:
يقولون ما مالي و ما لي و ما لهم
و ما مال من ما [٨]مال يوما الى مال
أ ما لى علم مالئ [٩]و ممالئ
أمالىّ آمالي لدىّ و اموالي
جواب داد:ان اللّٰه اصطفاه عليكم،گفت:خداى او را بر شما برگزيد. وَ زٰادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ ،و او را بسطت [١٠]و زيادت داد [١١]در علم و جسم،از شما عالمتر است.و مراد به بسطت [١٢]جسم،شجاعت و قوّت است،آن داند كه شما ندانى و آن تواند كه شما نتوانى[٣٣١-ر].به بالا از شما برتر است از آن،به قدر از شما
[١] .مج:كه.
[٢] .همۀ نسخه بدلها:الخنفساء.
[٣] .مب:راشيه،مر:رامشية،چاپ شعرانى(٢٩٠/٢):...امّها فراشة.
[٤] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٢.
[٥] .همۀ نسخه بدلها:دست فراخى.
[٦] .اساس،مج،وز،دب،لب،فق:پيشواى/پيشواى،آج:پس وى،مر:پيشوايى.
[٧] .همۀ نسخه بدلها:حسن.
[٨] .آج:قد.
[٩] .لب+مالى امالى،فق+امالى امالى،چاپ شعرانى(٢٩١/٢)+و هو مالي.
[١٢] [١٠] .وز،فق:بسطه،مب:بسط.
[١١] .دب:داند،لب،فق،مب،مر:دارد.