روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٢ - ترجمه
و دعاى ايشان اين بود كه:اللّهمّ اسقنا المطر و أعطنا على عدوّنا الظّفر و ردّنا صالحين الى صالحين [١]،بار خدايا!ما را باران ده،و بر دشمن ظفر ده،و ما را به سلامت به خانه خود رسان[٢٥٤-ر]و ايشان به سلامت.
قتاده گفت:اين در حقّ كسانى است كه همۀ همّت ايشان دنيا بود،اگر عملى كنند براى دنيا بود،و اگر سعيى كنند براى دنيا بود،و اگر تمنّا كنند تمنّا دنيا كنند، و اگر دعا كنند از خداى دنيا خواهند،ايشان مردمان دون همّت باشند و دنىّ المنزلة [٢]كه از خيرات دينى [٣]و آخرتى به دنيا قناعت كرده باشند [٤]:
و انّ امرءا دنياه اكبر همّه [٥]
لمستمسك [٦]منها بحبل غرور
ايشان [٧]از آنانند كه: وَ فَرِحُوا بِالْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا [٨]...،همه شادى ايشان در آن باشد كه از دنيا چيزكى به دست آرند ندانند كه وصف دنيا اين است كه تسرّ و تضرّ و تغرّ و تكرّ و تمرّ،روزكى چند اصحابش را خرّم باز كند.و سرورها غرور،و سرور [٩]او [١٠]غرور بود،اگر روزى به مسرّت بگذرد سالى در مسائت بدارد،به دستى [١١]شكر مىچشاند به ديگر دست شرنگ مىپالايد،هرچه [١٢]او پالوده بود همه آورده بود:
و من عادة الايّام أنّ صروفها
إذا سرّ منها جانب ساء جانب
يحيى بن خالد البرمكىّ،قدامة بن نوح را گفت:هيچ بيتى دانى كه جامع است وصف دنيا را؟گفت:نعم،قول العدوىّ:
حتوفها [١٣]رصد و عيشها رنق
و كدّها نكد و ملكها دول
عجب چيزى است كار دنيا! بااينهمه مسائت محبوب است.عجب معشوقى است كه بااينهمه جفا دوستى او از دل اربابش كم نمىشود،و لأبى العتاهية:
[١] .دب،آج،لب،فق،مر،ردّنا صالحين،مب:ردنا بسالمين بالمقر.
[٢] .دب،مر:دنى منزلت،آج،لب،فق،مب:دون منزلت.
[٣] .مج:دنيا وز:دنيى.
[٤] .دب،آج،لب+قال الشّاعر.
[٥] .دب،فق،مب،همّة.
[٦] .فق:بمستمسك.
[٧] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:هم ايشان.
[٨] .سورۀ رعد(١٣)آيۀ ٢٦.
[٩] .دب،آج،لب،فق،مر:شرور.
[١٠] .مج،دب،آج،لب:+همه.
[١١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:يكى دستى.
[١٢] .همۀ نسخه بدلها+از.
[١٣] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:فتوحها.