روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤١١

وَ لاٰ يَؤُدُهُ ،اى لا يجهده،به رنج نيفكند او را نگاه داشتن زمين و آسمان،و دشخوار [١]نباشد بر او،و قالت الخنساء:

و حامل الثّقل بالاعباء قد علموا اذا يئود رجالا بعض ما حملوا
و گفته‌اند:«يؤده»،اى يسقطه من ثقله،او را بيفگند از گران بارى،قال الشّاعر:

انّي و ما نحروا غداة منى عند الجمار يؤده الثّقل [٢]
حِفْظُهُمٰا ،يعنى حفظ آسمان و زمين. وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ ،[واو] [٣]بزرگوار و رفيع است بالاى همۀ خلق نه به جهت و مسافت و لكن به تدبير و قدرت.العظيم،بزرگوار است نه از روى جرم و جثّه،و لكن از روى كبريا و عظمت.

علما گفته‌اند:در اين آيت چند فوايد و ادلّه است بر اصول دين از توحيد و عدل، منها قوله: اَللّٰهُ ،دليل است بر ذات و صفات خداى تعالى بر آنكه [٤]تا بر صفت كمال نباشد استحقاق عبادت ندارد.

و دوم قوله: لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ ،دليل است بر بطلان [٥]همۀ مشركان [٦]از ثنويان [و گبركان] [٧]و ترسايان كه بدون خداى تعالى الهى [٨]اثبات كردند.

سه‌ام [٩]،قوله: اَلْحَيُّ ،دليل بطلان قول بت‌پرستان است كه ايشان جماد و موات پرستيدند،و از اين كار ابراهيم-عليه السّلام-بر ايشان عيب كرد [١٠]: يٰا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مٰا لاٰ يَسْمَعُ وَ لاٰ يُبْصِرُ وَ لاٰ يُغْنِي عَنْكَ شَيْئاً [١١].

چهارم قوله: اَلْقَيُّومُ ،دليل بطلان قول فلاسفه و طبايعان [١٢]است [١٣]،گفتند:بيشتر