روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٠٥ - ترجمه

آن است كه از خانه ايشان تا به مكّه دوازده ميل باشد از چهار جانب.عبد اللّٰه عبّاس و مجاهد گفتند:حاضران مسجد اهل حرم [١]باشند،و مكحول و عطا گفتند:آنان كه از ميان مكّه [٢]خانه دارند،و زهرى و مالك گفتند:آنانند كه خانه ايشان در عرفه و عرنه و پيرامن مكّه باشد،آنان كه چنين باشند فرض ايشان قران يا افراد باشد،و آنان كه وراء [٣]اين باشند [٤]فرض ايشان تمتّع [٥]باشد.

وَ اتَّقُوا اللّٰهَ ،از خداى بترسى در مراعات و محافظت حدود و احكام و فرائض حجّ. وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ شَدِيدُ الْعِقٰابِ ،و بدانى كه خداى تعالى سخت عقوبت است آنان را كه حدود و احكام او را كار نبندند و از آن تعدّى كنند.و فرق ميان عذاب و عقاب آن است كه عذاب شايد كه مبتدا بود بى‌سببى،و لكن عقاب الّا به استحقاق نباشد عقيب [٦]فعلى كه موجب آن بود.

اَلْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومٰاتٌ ،«حجّ»مرفوع است به ابتدا،و«اشهر معلومات»خبر اوست،و خبر بايد كه [٧]مبتدا بود،و اين جا چنين نيست براى آن‌كه حجّ ماه نباشد، پس لا بدّ بود از تقدير محذوفى،و اين از باب وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ [٨]...، وَ جٰاءَ رَبُّكَ [٩]باشد،على تقدير حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه و تقدير اين باشد [١٠]:

وقت الحجّ اشهر معلومات،چنان كه:الحرّ شهران و البرد شهران،يعنى وقت الحرّ و وقت البرد[٢٤٥-پ].

و كسائى گفت عرب گويد:الصّيد شهران و الطّيلسان ثلاثة اشهر،يعنى اوان [١١]الصّيد و اوان الطّيلسان،اين قول كسائى است،و زجّاج گفت:اشهر الحجّ اشهر معلومات،و معنى متقارب است،و آن شوّال است و ذوالقعده و ده روز از ذوالحجّه على قول بعض المفسّرين،و اين قول عبد اللّٰه عبّاس است و عبد اللّٰه عمر و ابراهيم و