روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٩٤

عنك،مرا از[اين] [١]شبهه فرج دادى كه خداى تو را از مكاره فرج دهاد،و اين بيتها انشا كرد-شعر:

انت الامام الّذي نرجوا [٢]بطاعته يوم المآب من الرّحمن غفرانا
اوضحت من ديننا ما كان ملتبسا جزاك ربّك بالاحسان احسانا
ابو حنيفة النّعمان بن ثابت گويد:روزى در نزديك صادق جعفر بن محمّد الباقر عليهما السّلام [٣]-شدم،و او را سلام كردم.چون به در آمدم،موسى جعفر را ديدم در دهليز سرا[به كتّاب] [٤]نشسته-و سخت كوچك بود [٥]-خواستم تا او را امتحان كنم،گفتم:يا ابن رسول‌اللّٰه!اين يحدث الغريب عندكم،غريبى كه به شهر شما رسد كجا قضاى حاجت كند؟گفت:از كنار جويها و زيردار ميوه‌ها و پيرامن سرايها و رهگذرها و مسجدها اجتناب كند،و آنجا كه خواهد جز اين قضاى حاجت كند.

گفت:چون اين بشنيدم از او در چشم من افتاد ترفّع [٦]تمام،گفتم:يا ابن رسول‌اللّٰه! نيكو گفتى.

مسئله ديگر بپرسم به دستورى؟گفت:بيار.گفتم:معصيت بنده از كيست؟ در من نگريد و مرا گفت:بنشين تا تو را خبر دهم.من بنشستم،گفت:حال معصيت از چند وجه بيرون نيست:يا از خداست،يا از بنده،يا از خدا و بنده.

اگر از خداست دون بنده،خدا از آن عادل‌تر است كه بنده را به فعلى كه او نكرده باشد مؤاخذه كند،كه بس [٧]اين ظلم باشد [٨].

و اگر از خدا و بنده است،پس او شريك بنده باشد [٩]،و قوى اولى [١٠]باشد به انصاف و [١١]بنده ضعيفش.

و اگر از بنده است تنها:

فعليه وقع الامر و اليه توجه النهى،و له حق الثواب و العقاب،و وجب الجنة و النار ،لا جرم امر به اوست،و نهى او راست،و ثواب و