روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢١٨ - ترجمه

وَ إِذٰا قِيلَ لَهُمْ مٰا ذٰا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قٰالُوا أَسٰاطِيرُ الْأَوَّلِينَ [١] [رفع او] [٢]در هر دو جايگاه بر خبر ابتداى [٣]محذوف است،و ديگران به نصب خواندند بر تقدير:قل انفقوا العفو،و مثالش قوله تعالى: [وَ قِيلَ] [٤]لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مٰا ذٰا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قٰالُوا خَيْراً [٥].

مفسّران در [٦]معنى«عفو»خلاف كردند.عبد اللّٰه عمر و محمّد كعب و قتاده و عطا[و سدّى] [٧]و ابن ابى ليلى گفتند:ما فضل من المال عن العيال،آنچه از قوت او و عيالش فاضل بود.

حسن بصرى گفت:«عفو»آن بود كه مرد با آن بر جا بماند و درويش نشود.

عبد اللّٰه عبّاس گفت:آنچه پديد نيايد بر مال.مجاهد گفت:صدقه‌اى باشد از سر توانگرى.

عمرو بن دينار و عطا گفتند:صدقه‌اى وسط باشد از ميان اسراف و تقصير.

ضحّاك گفت:مقدار طاقت بود.عوفى روايت كرد از عبد اللّٰه عبّاس كه:مراد به «عفو»آن است [٨]كه هرچه باشد از قليل و كثير.

عطاء خراسانى گفت:ما عفا و يسّر،آنچه سهل و آسان بود من قولهم:أتاه الامر عفوا صفوا.ربيع گفت:«عفو»طيّب پاك باشد،يعنى از آنچه پاك‌تر و حلال‌تر و نكوتر باشد صدقه [٩]بايد دادن،و معنى متقارب است.

و اصل«عفو»در لغت زيادت باشد و كثرت،قال اللّٰه تعالى: حَتّٰى عَفَوْا [١٠]...، اى كثروا.و

قال-عليه السّلام: احفوا الشّوارب و اعفوا اللّحى،اى كثّروها ،گفت:

شارب نيك بگيريد يعنى سلبت،و محاسن رها كنيد تا بسيار شود،قال الشّاعر:

و لكنّا يعضّ السّيف لا بأسوق عافيات الشّحم كوم
اى كثيرات الشّحم.و«عفو»نيز كارى بود آسان كه گفتيم،و عرب گويند [١١]