اين اخبار و مانند،اين‌همه دليل آن مى‌كند كه اتيان النّساء من غير المأتى روا نباشد،و تعلّق آن‌كس كه به خلاف اين گويد با اين آيت درست نباشد،چه آيت مقصور و وارد است بر اين اسباب كه گفته شده و اين جماعت تفسير«أنى» [١]چنين دادند كه:كيف شئتم،و متى شئتم،و حيث شئتم بعد ما كان الصّمام واحدا«انّى»راسه معنى باشد،چنان كه خواهى،و هرگه كه خواهى،و آنجا كه خواهى،پس ازآن‌كه موضع يكى باشد.و اين از جمله كنايات لطيف است كه در قرآن هست.خداى تعالى زنان را كشت خواند،و مراد كشتزار است.مرد را تشبيه كرد به زرّاع [٢]،و زن را به مزرعه،و آب را به تخم،و فرزند را به زرع اعنى نبات،و حرف تشبيه براى مبالغت بيفگند،چنان كه حق‌تعالى گفت: حَتّٰى إِذٰا جَعَلَهُ نٰاراً [٣]...،و شاعر گفت:

النّشر مسك و الوجوه دناني‌ ر و اطراف الأكفّ غنم
و اين كنايت به نزد عرب مشهور است،مفضّل بن سلمه گفت انشدني أبي:

اذا أكل الجراد حروث قوم فحرثي همّه أكل الجراد[٢٨٩-ر]
[و انشد احمد بن يحيى ثعلب] [٤]:

حبّذا من هبة اللّٰه البنات الصّالحات هنّ للنّسل و للزّرع [٥]و هنّ الشّجرات
يجعل اللّٰه لنا فيما يشاء البركات انّما الأرحام ارضون لنا محترثات
فعلينا الزّرع فيها و على اللّٰه النّبات
و امّا إتيان النّساء في أدبارهنّ،بيشتر فقها برآنند كه حرام است،و مذهب مالك آن است:كه مباح است [٦]،و در اخبار ما اباحت و تحريم هر دو هست،و شيخ ابو جعفر [٧]-رحمة اللّٰه عليه-فتوى بر كراهت كرد حملا للأخبار على وجوهها [٨]

[١] .آج،لب،فق،مب،مر:اين.

[٢] .مب:بر زارع.

[٣] .سورۀ كهف(١٨)آيۀ ٩٦.

[٤] .اساس:ندارد،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٥] .آج:هنّ اصل النّسل و الزّارع.

[٦] .همۀ نسخه بدلها+و طحاوى در كتابش گفت از محمد بن عبد اللّٰه بن الحكم كه شافعى گفت:درست نشده است به خبرى معلوم تحريم و تحليل اين مسئله،و قياس اقتضاى تحليل مى‌كند،و امّا المرتضى-رحمه اللّٰه-فانه ادّعى اجماع الطائفة ذكره فى كتاب الانتصار.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:شيخ ابو جعفر الطّوسى.

[٨] .آج،لب،فق،مب،مر:وجهها.