اگر گويند،چگونه گفت خداى تعالى: يُخْرِجُونَهُمْ ،ايشان را بيرون مى‌آرند؟و اين كسى را گويند كه در ايمان باشد،و كافران در ايمان نبوده‌اند،چگونه لفظ اخراج گفت؟ گوييم از اين چند جواب است:يكى آن‌كه قتاده گفت و مقاتل كه مراد جهودانند پيش بعثت رسول ما-عليه السّلام-به او ايمان داشتند[از] [١]آنچه در كتب خود ديده بودند از نعت و صفت او،چون بيامد به او كافر شدند و جحود كردند، بيانش قوله تعالى: فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ [٢].

باقى [٣]مفسّران گفتند:آيت عام است در جمله كفّار،و منع شيطان ايشان را از دخول در آن اخراج خواند،و اين چنان [٤]باشد كه يكى از ما گويد-چون پدر او را از نصيب ميراث بيفگند:اخرجني ابي من ماله،و او در مال نبوده باشد،و مانند اين قوله [تعالى] [٥]حكاية عن يوسف-عليه السّلام: إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لاٰ يُؤْمِنُونَ [٦]...،و يوسف هرگز بر ملّت كافران نبود،و مانند اين قول امرؤ القيس است:

[و ماء] [٧]كلون البول قد عاد اجنا قليل بها [٨]الأصوات ذي كلإ مخلى
گفت:قد عاد اجنا،و آن [٩]پيش[از] [١٠]آن آجن نبود،و مثله قوله تعالى: وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلىٰ أَرْذَلِ الْعُمُرِ [١١]...،و مرد هرگز پيش از پيرى پير [١٢]نبوده است،و كذا قول الشّاعر:

اطعت العرس فى الشّهوات حتّى أعادتني [١٣]عسيفا عبد عبد
و قال آخر:

فان تكن الايّام أحسن مرّة الىّ فقد عادت لهنّ ذنوب

[١٠] [٧] [٥] [١] .اساس:ندارد،از مج افزوده شد.

[٢] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٨٩.

[٣] .مج،وز،دب،آج،لب،فق:و باقى.

[٤] .اساس،مب،مر:چنين،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٦] .سورۀ يوسف(١٢)آيۀ ٣٧.

[٨] .مج،وز:به.

[٩] .اساس،دب،آج،لب،فق،مب،مر:از،با توجّه به مج و وز،تصحيح شد.

[١١] .سورۀ نحل(١٦)آيۀ ٧٠.

[١٢] .مج،وز:ندارد.

[١٣] .اساس،دب،لب،فق،مب،مر:اعادتى،با توجّه به مج و وز،تصحيح شد.