روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨٢ - ترجمه

نتواند كردن،و هرچه فعل خداى باشد لا محال خداى تعالى آن را مريد باشد،و خداى تعالى مريد است كه همۀ مكلّفان را هدايت كند به راه راست و خود كرده است،آنچه ايشان مهتدى نشده‌اند دليل نكند كه براى آن است كه خداى تعالى هدايت نكرد،چه هدايت عام است و مهتدى بعضى‌اند،چنان كه امرونهى [٢٧٢-ر] عام است و لكن مطيع و منتهي [١]اندك.

قوله: أَمْ حَسِبْتُمْ ،خداى تعالى به اين آيت خطاب كرد با مؤمنان امّت محمّد آنان كه معنى‌اند [٢]بقوله تعالى: فَهَدَى اللّٰهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ [٣].

قتاده و سدّى گفتند:آيت در غزاى خندق آمد كه مسلمانان را از آن خوف رسيد و جهد و مشقّت كه خداى تعالى از ايشان حكايت كرد: وَ إِذْ زٰاغَتِ الْأَبْصٰارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنٰاجِرَ [٤]،و گفته‌اند:در كالزار [٥]احد آمد كه عبد اللّٰه ابىّ سلول،اصحاب رسول را گفت:تا كى شما خويشتن در تلف نهى و به علف شمشير كنى؟و به جان و به مال خطر كنى؟و خويشتن را غرور دهى؟ايشان گفتند:هركه از ما قاتل بود، مجاهد و غازى باشد،و هركه مقتول بود شهيد بود.ايشان گفتند:اين چه تمنّاى باطل است،اگر محمّد رسول حق بودى،خداى تعالى دشمن را بر او ظفر ندادى،و قتل و اسر بر اصحاب او مسلّط نكردى،خداى تعالى اين آيت بفرستاد و گفت:مى‌پندارى كه آسان به بهشت شايد شدن؟گمان مى‌برى كه به بهشت خواهى شدن،و شما را به بلا مبتلا [٦]نكنند كه آنان را كه پيش [٧]شما بودند كردند؟اين تمنّاى است از شما عطا گفت:سبب نزول آيت آن بود كه چون رسول-عليه السّلام-با اصحابان [٨]از مكّه به مدينه آمدند [٩]،ايشان را سختيى برسيد،كه ايشان دست تهى آمده بودند، و خان‌ومان رها كرده،و جهودان به معادات برخاستند،و منافقان زبان طعن دراز