أ متهوّكون انتم كما تهوّكت اليهود و النّصارى لقد جئتكم بها بيضاء نقيّة و لو كان موسى حيّا ما و سعه الّا اتّباعي ،گفت:شما متهدّد [٢]و شاكّى چنان كه جهودان و ترسايان،من به شما دينى آورده‌ام سپيد و پاكيزه،و اگر موسى زنده بودى،او را روا نبودى مگر متابعه [٣]من.

فَإِنْ زَلَلْتُمْ ،من الزّلّة،اگر شما را خطايى [٤]كرده شود،من زلّة القدم،اصل آن است كه پاى را بر جاى ثبات نباشد.

مقاتل حيّان گفت:أخطأتم،سدّى گفت:ضللتم،يمان گفت:ملتم، عبد اللّٰه عبّاس گفت:مراد شرك است،قتاده گفت:خداى تعالى اين آيت بفرستاد و دانست كه از قومى اين زللها حاصل خواهد آمدن [٥]،و لكن بگفت تا حجّت برانگيخته بود [٦]بر ايشان.

ابو السّمّال [٧]العدوىّ در شاذّ خواند:«فان زللتم»،به كسر«لام»،و اين دو لغت است. مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْكُمُ الْبَيِّنٰاتُ ،پس ازآن‌كه دلايل و حجّت به شما آيد از أدلّه عقل و شرع. فَاعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ. عزيز في نقمه [٨]،در انتقام و كينه كشيدن عزيز است،كسى را بر فرمان او دست نباشد،با آن‌كه عزيز و قوى و منيع است،حكيم است [٩]محكم كار و درست كردار است.آنچه كند به حسب مصلحت كند [١٠].

هَلْ يَنْظُرُونَ ،معنى آن است كه:هل ينتظرون.و«نظر»،به معنى انتظار در كلام عرب شايع و بسيار است،يقال:نظرته،اى انتظرته،قال الشّاعر:

فبينا نحن ننظره أتانا معلّق شكوة و زنا دراع
يعنى چه گوش مى‌دارند آنان كه در اسلام نمى‌آيند گوش آن مى‌دارند كه خداى به ايشان آيد؟ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمٰامِ ،جمع ظلّة باشد،در سايه‌بانى از ابر سپيد [١١].و قتاده

[١] .مب:دستورى ده،فق،مر:دستور باشد.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:متردّد.

[٣] .دب،لب،فق،مب،مر:متابعت.

[٤] .مب+رفته باشد يا.

[٥] .مر:خواهد شدن.

[٦] .مج،وز،آج،لب،فق:حجّت انگيخته باشد.

[٧] .اساس و همۀ نسخه بدلها:ابو السّماك،با توجه به منابع تفسيرى تصحيح شد.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:نقمته.

[٩] .مب+يعنى.

[١٠] .مب+قوله تعالى.

[١١] .مج،لب،فق،مب،مر:سفيد.