قوله تعالى: يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ ،مراد ماه رجب است،و اين ماهها را براى آن حرام خوانند كه قتال و قتل در آن [٤]حرام است.و گفته‌اند:لعظم حرمته،براى تعظيم حرمت او را حرامش خوانند و از اين جا اين ماه را منصل الأسنّه گفتند و مضر [٥]الأسنّه،كه در اين ماه عرب سنانها از نيزه بگرفتندى.

و گفته‌اند:رجبش براى آن خواندند كه از ماههاى حرام منفرد است،چه او، تنهاست و آن سه‌گانه باقى،پيوسته.و گفته‌اند:براى آن‌كه از ماهها هيچ به حرمت او نيست،و گفته‌اند:براى تعظيمش من التّرجيب،من قول سعد:أنا جذيلها المحكّك و عذيقها المرجّب،منّا أمير و منكم أمير-قاله يوم السّقيفة.

و مرجّب،درختى بود كه از بسيارى بارى [٦]كه دارد ترسند كه [٧]بشكند،دعامه‌اى از[٢٧٦-پ]زير او برزنند.و اين ماه را«أصمّ»خوانند،براى آن‌كه در او قعقعه سلاح نشنيدندى،و اين از باب ليله نائم و نهاره صائم.و اين ماه را«أصبّ»خوانند، لأنّ اللّٰه تعالى يصبّ فيه رحمته على عباده،در اين ماه خداى تعالى رحمت خود بر گناهكاران ريزد.و اين ماه را نيز«رجم»خوانند،براى آن‌كه خداى تعالى شياطين را در اين ماه رجم فرمايد،و در جاهليّت عظيم الحرمة بود،و چون اسلام آمد حرمتش بيفزود،و در فضل او كتابى مفرد كرده‌اند.

امّا قوله: قِتٰالٍ فِيهِ ،مجرور است بر بدل،و اين را بدل اشتمال گويند،و بدل

[١] .مج:بود.

[٢] .وز:نه بجست،آج،لب،فق،مب،مر:بجست.

[٣] .مج،وز:بستانيد،دب،لب:بستانى.

[٤] .همۀ نسخه بدلها:در او.

[٥] .كذا در اساس و تب،مج،وز،دب:مضمر،آج،لب،فق،مب،مر:مظهر.

[٦] .همۀ نسخه بدلها بجز مر:بار.

[٧] .مج،دب،آج،لب،فق+شاخ.