مفضّل بن سلمه گفت:حكمت در اين آن است كه اهل كتاب كتابى منزل دارند از خداى تعالى،حق‌تعالى فرمود كه:ايشان را مهلت ده كه باشد كه ايشان [١]نظر كنند،و با كتاب [٢]خود رجوع كنند،و انصافى بدهند و ايمان آرند.

و امّا در حقّ مشرك عابد [٣]وثن اميد نيست،پس در امهال ايشان وجهى نيست، از ايشان راضى مشو [٤]جز به ايمان يا قتل.

و«كان»چون تامّه باشد به معنى وجد و حدث باشد،اى[حتّى لا] [٥]يوجد كفر و يكون الدّين للّٰه،و اين قول عبد اللّٰه عبّاس است [٦]و ربيع و ابن زيد و روايت از باقر -عليه السّلام.

و اصل«فتنه»اختبار بود،يقال:فتنته بكذا اذا جرّبته [٧]به.و براى آن«كفر»را «فتنه»خواند كه مؤدّى است به اهلاك،چنان كه فتنه مؤدّى بود به اهلاك [٨].و دين خداى را باشد.در«دين»دو قول گفتند،يكى ملّت و طلب [٩]اسلام من قوله: إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ [١٠]...،و يكى اذعان و گردن نهادن حق را،من قول الاعشى:

هو دان [١١]الرّباب اذكر هو الدّ ين دراكا بغزوة و صيال
و اقسام و معانى و وجوه دين به تمامى گفته شد [١٢]،في قوله: مٰالِكِ [١٣]يَوْمِ الدِّينِ [١٤].رسول-عليه السّلام-گفت:

لا يبقى على ظهر الارض بيت مدر و لا وبر الا ادخله الله كلمة [١٥]الاسلام اما بعز عزيز او بذل ذليل ،گفت:بر پشت زمين خانه‌اى بنماند در حضر و در بدو،و الّا خداى تعالى كلمه اسلام در او برد امّا به عزّى عزيز يا

[١] .مر+را.

[٢] .مج،وز،دب:كتاب،آج،لب،مر،فق:با گناهان.

[٣] .دب:مشركان عابد،فق،مب:عابد مشرك.

[٤] .دب:مشوى/مشويد.

[٥] .اساس:افتادگى دارد،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٦] .همۀ نسخه بدلها+و مجاهد.

[٧] .لب،مب:جزتيه،مر:أجريته،چاپ شعرانى(٩٣/٢):اذ اختبرته.

[٨] .چاپ شعرانى(٩٣/٢)+ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلّٰهِ .

[٩] .همۀ نسخه بدلها:طريقه.

[١٠] .سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ١٩.

[١١] .لب،فق،مب،مر:كان.

[١٢] .همۀ نسخه بدلها:شده است.

[١٣] .اساس،مج،وز،دب،فق،مب،مر:ملك،به قياس با نسخه لب و با توجّه به ضبط قرآن مجيد،تصحيح شد.

[١٤] .سورۀ فاتحة الكتاب(١)آيۀ ٤.ديگر نسخه بدلها و عبارت تصحيح شد.

[١٥] .اساس:فيها،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها و معنى عبارت تصحيح شد.