ما قيل عند النّساء،اين رفث آنگه باشد كه پيش زنان گويند،اشارت به آن [١]مى‌كند كه:الرّفث ذكر الجماع عند النّساء.و علىّ بن طلحه روايت كرد از عبد اللّٰه عبّاس كه گفت:«رفث»جماع بود و قبله و لمس و تعريض كردن مر جماع را به فعل و قول.

و بعضى دگر گفتند:«رفث»كلام فحش [٢]بود و سخن زشت،كما قال العجاج:

عن اللّغا و رفث التّكلّم
وَ لاٰ فُسُوقَ ،عبد اللّٰه عبّاس و حسن و طاوس و سعيد جبير و قتاده و ربيع و زهرىّ و قرظىّ گفتند:جمله معاصى باشد،و اين مصدر است،و الاسم الفسق.ضحّاك گفت:يكدگر را به لقب خواندن باشد،من قوله تعالى: وَ لاٰ تَنٰابَزُوا بِالْأَلْقٰابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمٰانِ [٣]ابن زيد گفت:الذّبح للاصنام [٤]،چيزى براى اصنام كشتن باشد،به آمدن رسول اين معنى منقطع شد كه خداى تعالى آيت فرستاد: وَ لاٰ تَأْكُلُوا مِمّٰا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ [٥]...،و هرچه نه به نام خداى كشته بودندى حرام كرد و گفت:آن فسق است،و نيز قوله: أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّٰهِ بِهِ. [٦]

ابراهيم و مجاهد و عطا گفتند:هو السّباب،يكديگر را دشنام دادن باشد،

لقوله -عليه السّلام-: سباب المسلم فسوق [٧]و قتاله كفر. عبد اللّٰه بن عمر گفت:هرچه محرم را از آن نهى كردند در حال احرام از قتل [٨]صيد و ناخن گرفتن و موى سر گرفتن،و آنچه مانند اين است.و در اخبار ما هست:الفسوق،الكذب،دروغ باشد.

وَ لاٰ جِدٰالَ ،و عبد اللّٰه مسعود و عبد اللّٰه عبّاس و عمرو بن دينار و سعيد جبير و عكرمه و ضحّاك و زهرى و عطاء بن يسار و عطاء بن ابي رباح و قتاده گفتند:

«جدال»مجادله و مخاصمه بود،و عبد اللّٰه عمر گفت:دشنام دادن و منازعت بود.

قرظىّ گفت:«جدال»آن بود كه قريش چون حجّ بكردندى [٩]با هم خصومت و

[١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:به او.

[٢] .مب:كلام درشت.

[٣] .سورۀ حجرات(٤٩)آيۀ ١١.

[٤] .مج:الاصنام.

[٥] .سورۀ انعام(٦)آيۀ ١٢١.

[٦] .سورۀ انعام(٦)آيۀ ١٤٥.

[٧] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:فسق.

[٨] .چاپ شعرانى(١١٦/٢):قبيل.

[٩] .دب،اج،لب،فق:بكردند،مب،مر:كردند.