بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١٢٢ - استنتاج

راضى شدند يكباره همه آن بافت‌هاى فكرى و ديدگاه‌هاى غير واقع ماهيت مجازى خود را آشكار مى‌كند و تازه مى‌فهمند كه در انتخاب راه به اشتباه افتاده بودند.

فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ.[١]

«هنگامى‌كه- اندرزها سودى نبخشيد و- آنچه به آنها يادآورى شده بود فراموش كردند درهاى همه‌چيز- نعمت‌ها- را به روى آنان گشوديم تا- كاملا- خوشحال شدند، ناگهان آنها را گرفتيم- سخت مجازات كرديم- در اين هنگام همه مأيوس شدند.»

اينكه در روايات آمده است:

«المؤمن كيّس»؛ «مؤمن زيرك است.»[٢]

«المؤمن ينظر بنور اللّه»؛ «مؤمن با نور خدا نگاه مى‌كند.»[٣]

«فانّ اللّه جعل الحقّ على السنتهم».

«خداوند حقيقت را بر زبان- مؤمنان- نهاده است.»[٤]

اشاره به اين حقيقت است كه خاصيت ايمان روشن‌نگرى و واقع‌بينى است؛ يعنى مؤمن از عينكى استفاده مى‌كند كه غير مؤمن از آن عينك محروم است، عينكى كه نامه ناگشوده را مى‌خواند و خطور ضمير ناگفته مى‌داند.

*** اين حكايت يكى از پرمعناترين حكايات مثنوى است كه دربردارنده نكات عرفانى، اخلاقى و اجتماعى فراوانى است ولى رعايت اختصار در تقرير، اجازه بيان بيش از يك نكته را نمى‌دهد و آن نكته پاسخى است كه روباه در سؤال اعتراض‌آميز شير، به شير مى‌دهد.

شير وقتى خود را براى خوردن خر آماده مى‌كند، هرچه نگاه مى‌كند مى‌بيند

[١] - انعام: ٤٤

[٢] - سفينة البحار ماده امن

[٣] - وسائل الشيعه، ج ٨، ص ٤٢٤

[٤] - همان.