ترجمه من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق - غفاري، علي اکبر؛ غفاري، محمد جواد؛ بلاغي، صدر - الصفحة ٢٤٨ - *(باب احكام دين و قرض) *

از وى به دست من افتاده است، آيا مى‌توانم آن را به جاى مال خود تصرّف كنم و مانند او قسم ياد نمايم؟ فرمود: اگر او به تو خيانت كرده است تو به او خيانت مكن و در آنچه عيبش مى‌كردى خود نيز وارد مشو.

شرح: «اين خبر دلالت دارد كه پس از سوگند حقّ تقاص ساقط مى‌شود و مشهور ميان فقها هم همين است».

٣٦٩٧- معاوية بن عمّار گويد: به امام صادق ٧ عرض كردم: من حقّ مالى بر عهده شخصى دارم و او حقّ مرا انكار مى‌كند، سپس مالى نزد من به وديعه مى‌نهد آيا من حقّ دارم از آن وديعه مال خود را تقاص كنم؟ فرمود: نه، اين خيانت است.

شرح: «شايد اين پس از قسم دادن باشد، يا اينكه مكروه؛ و مشهور بين علماء ما جواز است و اخبارى هم در كتاب تهذيب و استبصار راجع به جواز هست. و جمع ميان اخبار مختلف را چنين كرده‌اند كه در امانت شرعيّه حقّ تقاص هست و در امانت تمليكيّه نيست، و فرقش آنست كه امانت شرعيّه مالى است از ديگرى كه بدون اختيار و اجازه او در تصرّف انسان آمده باشد، و در امانت تمليكيّه صاحب مال به اختيار خود، انسان را بر مال خود مسلّط ساخته است مثلا به اختيار خودش مالش را نزد شخصى امانت نهاده است. و در قسم اوّل حقّ تقاص هست و در قسم دوم نيست و تنها يك مورد است كه شيخ طوسى- عليه الرّحمه- در تهذيب از شهاب بن عبد ربّه از امام ٧ نقل مى‌كند كه تقاص را در امانت تمليكيّه نيز جائز مى‌داند. و بدين سبب اخبار مخالف را حمل بر كراهت كرده‌اند».

٣٦٩٨- زيد شحّام گويد: امام صادق ٧ بمن فرمود: اگر كسى تو