من گويم اين حديث حقيقتيرا بيان كرده است و آن اينست كه هر چه از جانب خدا در درجه اول و بطور حقيقت تراويده است نعمت و خوبى است و آنچه بر خلاف آنست مخلوق حقيقى نيست و سايه و مرز آن ديگر است، آفرينش نعمت ابدى همان بهشت است و دوزخ آنجا است كه بهشت و نعمتى نيست و عكس العمل و سايه آنست و چه خوش گفته است شاعر:

آنجا كه توئى عذاب نبود ...

خلق طاعت زمينه فراهم كردن براى آنست كه انشاء احكام بر طبق صلاح انام است و معصيت خلقت ديگرى ندارد و خود بخود بر نافرمانى و مخالفت احكام مرتب مى‌شود و همچنين است نور و ظلت و رحمت و غضب.

١١٧-

از عبد اللَّه بن سنان گويد شنيدم امام صادق (ع) مى‌فرمود راستى كه خدا خوبى را در روز يك- شنبه آفريده و خدا را نمى‌سزد كه شر را پيش از خير آفريده باشد و در روز يك شنبه و دوشنبه زمين‌ها را آفريد و روز سه شنبه قوتهاى آنها را آفريد و روز چهارشنبه و پنجشنبه آسمانها را آفريد و روز جمعه اقوات آنها را آفريد و اينست تفسير قول خدا عز و جل (٤- السجدة) آفريد آسمان‌ها و زمين را و آنچه ميان آنها است در شش روز.

شرح- از مجلسى ره- قوله‌

«و ما كان ليخلق الشر قبل الخير»

مقصود اينست كه آغاز همه آفرينش روز يك شنبه بوده است زيرا خدا خير است و او بر همه آفرينش پيش است و آغاز خلق خير روز يك شنبه بود و پيش از آن چيزى آفريده نبوده است.

من گويم در اين خبر فوائديست:

١- تفصيل آنچه خدا بطور اجمال در آيات چندى ذكر كرده است كه آسمان و زمين را در شش روز آفريده است (و پس از نقل روايتى از عامه در اين باره گويد:) ترديدى نيست كه خدا مى‌توانست همه را در يك لحظه بيافريند و آن‌ها را بتدريج آفريد براى مصالح چندى كه ما حقيقت آن‌ها را ندانيم و گفته‌اند علتش اينست كه ترتيب حوادث و ايجاد بتدريج دلالت بهترى دارد بر اينكه خالق آن عالم و مدبر است و هر طور خواهد تصرف كند و مشيت خود را اجراء كند (و حديثى در اين باره از عيون و علل نقل كرده است).

٢- زمان همان مقدار حركت فلك نيست چنانچه فلاسفه گويند و گر نه قبل از وجود فلك اندازه‌گيرى با زمان معنى نداشت و نتوان تقدير را بر پايه حركت عرش و كرسى نهاد و گر نه خلا لازم آيد