ترجمه روضة کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ١٧٦ - ٦٢

٦١-

از سعد بن ابى خلف از امام صادق (ع) فرمود رويا بر سه وجه است:

١- مژده از طرف خداوند براى مؤمن (ادراك عقل درست در عالم خواب).

٢- آژير و هراس از طرف شيطان (فعاليت وهم كه نيروى شر انگيز درونيست).

٣- خوابهاى پريشان و در هم و بر هم كه آن را اضغاث احلام خوانند (و اين بيشتر از تركيبات نيروى خيال است كه هر چه در حس ظاهر آمده و در انبار حافظه ضبط شده زير و رو كند و بر هم بريزد و بپاشد و صحنه‌ها جلوه دهد و بتعبير امروزى يك سينماى نامرئى در برابر انسان به نمايش پردازد.

٦٢-

از ابى بصير گويد بامام صادق (ع) گفتم قربانت راست و دروغ از كجا برآيند؟ فرمود:

راست گفتى اما خوابهاى دروغ و پريشان را مرد در آغاز شب بيند در تسلط سركشان نابكار همانا آن چيزيست كه در خيال انسان مجسم شود و دروغ و پريشان باشد و خيرى در آن نيست و اما خواب راست آنگاه باشد كه پس از گذشت دو سوم شب بيند هنگام آمدن فرشته‌ها و آن پيش از سحر است كه خواب راست باشد و ان شاء اللَّه تخلف ندارد مگر اينكه جنب باشد يا بى‌وضوء خوابيده باشد و به درستى ياد خدا عز و جل را نكرده باشد كه در اين صورت پريشان درآيد بر خواب بيننده و دير تعبير شود.

شرح- مجلسى ره- پس از توضيح برخى الفاظ اين حديث گويد:

چون امر رويا و راست و دروغش مورد اختلاف و گفتگو است عيب ندارد كه در اين جا برخى اقوال متكلمان و حكماء را ياد كنيم و آنچه از اخبار ائمه استفاده مى‌شود بيان كنيم:

حكماء خواب و رويا را بر اساس مبناى خود استوار كرده‌اند و آن اينست كه نقشه امور جزئى جهان در افلاك ثبت است و كليات در عقول مجرده و گويند روح در حال خواب بسا كه باين مراكز عاليه برآيد و از علوم حقه درك نمايد و اين مى‌شود خواب راست و گاهى هم نيروى خيال‌باف انسان تصورات انبار خيال را بهم ببافد و جلوه دهد و اين خواب دروغ است.