روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٦ - ترجمه

عرفات بيايد پيش [١]آفتاب فروشدن بر او خونى باشد،اعنى خون شترى،اگر ندارد به عوض آن بايد تا هژده [٢]روز روزه دارد.

وَ اذْكُرُوهُ كَمٰا هَدٰاكُمْ ،المعنى [٣]لدينه و مناسك حجّه،و وجه تشبيه آن است كه شكر كه واجب بود بر قدر نعمت بود،حق‌تعالى گفت:شكرى كنى مرا موازى هدايت من به حسب نعمت من.

وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضّٰالِّينَ ،«ان»مخفّفه است از ثقيله [٤]،براى آن‌كه «لام»در خبر او آورد،و اين«لام»ملازم بود در خبر [٥]تا فرق باشد از ميان اين حرف چون مخفّفه باشد،و از ميان او چون مجازات را بود.و چون مخفّف كنند او را عملش باطل شود.و«كان»از پس اين حرف آيد،چنان كه در اين آيت هست،و چنان كه گفت: وَ إِنْ كٰانَتْ لَكَبِيرَةً إِلاّٰ عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللّٰهُ [٦].

و كوفيان گفتند:اين«ان»نافيه است،و«لام»به معنى الّاست،تقدير چنين است كه:و ما كنتم من قبله الّا من الضّالّين [٧]،و مثله [٨]: وَ إِنْ نَظُنُّكَ لَمِنَ الْكٰاذِبِينَ [٩]،اى ما نظنّك الّا من الكاذبين،و قال الشّاعر:

ثكلتك امّك إن قتلت لمسلما حلّت عليك [١٠]عقوبة الرّحمن
المعنى ما قتلت الّا مسلما،اين قول كوفيان است،و بصريان گفتند تقدير اين است:و انّه على معنى الأمر و الشّأن،المعنى انّ الشّأن كونكم ضالّين قبل هداية اللّٰه ايّاكم.

قوله: ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفٰاضَ النّٰاسُ ،عامّه مفسّران گفتند:قريش و خلفاى قريش از جمله حمس از حرم [١١]بيرون نشدندى [١٢]به عرفات،و موقف به مزدلفه كردندى،گفتندى:نحن اهل اللّٰه و قطّان حرمه لا نخرج من الحرم و لا نخلّفه فلسنا