روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٨٦ - ترجمه

روزه ندارند،و به حاجيان از آنان كه حج نكنند،و[به] [١]مجاهدان از آنان كه جهاد نكنند.و اگر مردم همۀ جمع شوند.بر ترك اين اشياء كه قواعد دين است،خداى تعالى يك ساعت مهلت ندهد ايشان را.

آنگه رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله-اين آيت را [٢]بخواند: وَ لَوْ لاٰ دَفْعُ اللّٰهِ النّٰاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ. و رسول-عليه السّلام-گفت:

لو لا عباد اللّٰه ركّع و صبية رضّع و بهائم رتّع لصبّ عليكم العذاب صبّا، اگر نه آنستى كه خداى را بندگانى هستند راكع،و كودكانى شيرخواره،و بهايمى چرنده [٣]،عذاب بر شما ريختندى ريختنى.بارع جرجانى اين معنى برگرفت و نظم كرد:

لو لا عباد للاله ركّع و صبية من اليتامى رضّع
و مهملات فى الفلات رتّع صبّ عليكم العذاب الأوجع
محمّد بن المنكدر روايت كند از جابر بن عبد اللّٰه انصارى كه رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله-گفت:خداى تعالى به صلاح [٤]مسلمانان [٥]فرزندانشان [٦]را به صلاح دارد،و فرزند[زاد] [٧]گانش را و اهل سرايش را،و آن سراها [٨]كه پيرامن او باشد،اين [٩]در حفظ و نگاهداشت خداى تعالى باشند تا او در ميان ايشان باشد.

قتاده گفت[خداى تعالى] [١٠]:به كافر مؤمن را ابتلا كند،و به مؤمن كافر را ابتلا كند،و به مؤمن كافر را در عافيت دارد.عبد اللّٰه عمر گفت از رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله-شنيدم كه خداى تعالى به بركت بنده صالح بلا را از صد همسايه [١١]بگرداند.

آنگاه عبد اللّٰه عمر اين آيۀ بخواند: وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعٰالَمِينَ ،و خداى تعالى [١٢]خداوند فضل و كرم و رحمت است بر جهانيان،آنان كه مستحقّ‌اند و آنان كه مستحقّ نه‌اند،ازآنجا كه رحمت او واسع است بر مؤمن و كافر و برّ و فاجر.