اثبات نكنى و او در حقّ خود مى‌گويد: وَ لٰكِنْ كَرِهَ اللّٰهُ انْبِعٰاثَهُمْ [١]...،چه اگر مريد الذّات گويى و اگر مريد به ارادتى قديم اثبات كارهى صورت نبندد[على اصو] [٢]لكم،دگر گفت: يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحٰاكَمُوا إِلَى الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ وَ يُرِيدُ الشَّيْطٰانُ أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِيداً [٣]، إِنَّمٰا يُرِيدُ الشَّيْطٰانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدٰاوَةَ وَ الْبَغْضٰاءَ فِي الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللّٰهِ وَ عَنِ الصَّلاٰةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ [٤].هرچه او به تو حوالت كرد تو به ارادات او حوالت كردى،و هرچه به خود حوالت كرد تو از او نفى كردى،اقلب و قد اصبت،برگردان [٥]تا مصيب باشى،فان لم تقلب قلبت[٢٢٨-ر]و اذا قلبت فقد اصبت،چه اگر جهد نكنى تا مصيب باشى ترسم كه مصاب باشى،[چه عجب مردى كه به اختيار شكر رها كنى و به جبر طالب صاب [٦]باشى!] [٧]پس مثال تو چنان باشد كه شاعر گفت:

جناب تجنّبناه ليس بمجدب و بحر تخطّيناه ليس بمرزم
و منهل ماء قد تركناه خلفنا زلالا و بعناه بشربة علقم
و لم أر مثلي ما يفارق جنّة و يقرع بالتّطفيل باب جهنّم
به بهشت خوانده در نروى كه: وَ اللّٰهُ يَدْعُوا إِلىٰ دٰارِ السَّلاٰمِ [٨]...،و خود را به طفيل به دوزخ دراندازى كه: وَ لَقَدْ ذَرَأْنٰا لِجَهَنَّمَ [٩]،اين احوال چنين است،و زمام الاختيار بيدك [١٠]،آنچه خواهى براى خود اختيار مى‌كن.

قوله: وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ ،اهل معانى خلاف كردند در آن‌كه اين«واو»عطف بر چيست؟و اين«لام»غرض به [١١]چه متعلّق است؟فرّاء گفت:غرض متعلّق است در كلام به محذوفى،و تقدير چنين است كه:و لتكملوا العدّة شرع ذلك و اريد

[١] .سورۀ توبه(٩)آيۀ ٤٦.

[٧] [٢] .اساس:ندارد،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٣] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٦٠.

[٤] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ٩١

[٥] .دب:بگردان.

[٦] .مج:طاب،با توجّه به ضبط وز و ديگر نسخه بدلها و معنى كلمه آورده شد،آج روى كلمه با خطى متفاوت از متن آمده است«صبر».

[٨] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ٢٥.

[٩] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٧٩.

[١٠] .مر:و زمام اختيار به دست تو است.

[١١] .مر:بر.