روزهاى ديگر،مى‌خواهد خدا به شما آسانى [١]و نمى‌خواهد به شما دشوارى [٢]و تا تمام كنيد عدد [٣]و تكبير كنيد [٤]خداى را بر آنكه شما را هدايت داد و تا همانا [٥]شاكر شويد.

بدان كه ظاهر آيت خطابش متوجّه است بر مؤمنان،و امّا كافران داخلند در اين عبارت به دليلى ديگر جز ظاهر آيت،و مرجع اين با آن بود كه كفّار [٦]مخاطبند به شرايع يا نه؟و در جاى خود بيايد-ان‌شاءاللّٰه،به نزديك ما مخاطبند،و به نزديك فقها نيستند [٧].امّا در آيت دليل نيست بر آنكه كفّار مخاطب نيستند به شرايع براى آن‌كه دخول مؤمنان در خطاب به[دليلى منع نكند] [٨]از دخول كافران در آن خطاب به دليلى ديگر،و اين قول به دليل الخطاب باشد و آن [٩]باطل است به نزديك بيشتر اهل علم.

و كُتِبَ را معنى آن است اين جا كه:«فرض»به تفسير مفسّران.و صيام، مصدر صام باشد،چنان كه قيام مصدر قام.و صوم همين معنى دارد،و [١٠]او در لغت امساك بود.ابن دريد گفت:هرچه متحرّك باشد [١١]ساكن شود او را گويند صام، يقال:صامت الشّمس اذا قامت في وسط [١٢]زوالها،قال الرّاجز:

حتى اذا صام النّهار و اعتدل و سال للشّمس لعاب فنزل
و صام الفرس آن باشد كه [١٣]ايستاده باشد [١٤]،قال النّابغة:

خيل صيام و خيل غير صائمة تحت العجاج و اخرى تعلك اللّجما
و در شرع عبارت بود از امساكى[٢١٩-پ]مخصوص [١٥]بر وجهى مخصوص،و

[١] .آج،لب،فق:خوارى.

[٢] .آج،لب،فق:دشخوارى.

[٣] .آج،لب،فق:تمام كنى عددى.

[٤] .وز،آج،لب،فق:تكبّر كنى.

[٥] .مج،وز،آج،لب+شما.

[٦] .وز:گفتند.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:مخاطب نه‌اند.

[٨] .اساس:ندارد،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٩] .همۀ نسخه بدلها+و دليل الخطاب.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها+معنى.

[١١] .مب+و.

[١٢] .همۀ نسخه بدلها+السّماء قبيل.

[١٣] .آج،لب،فق،مب،مر+اسپ.

[١٤] .همۀ نسخه بدلها+و علف نخورد:

[١٥] .همۀ نسخه بدلها+در زمانى مخصوص.