وَ الْمَلاٰئِكَةُ ،جمله قرّاء به رفع خوانند عطفا على اسم اللّٰه،و ابو جعفر به جرّ خواند عطفا على الغمام،و معنى آن بود كه [٢]:مع الملائكة،با فريشتگان.و در قرائت ابىّ و عبد اللّٰه مسعود چنين است [٣]:هل ينظرون الّا أن يأتيهم اللّٰه و الملائكة في ظلل من الغمام.

بدان كه علما در تأويل و معنى«اتيان»بسيار سخن گفته‌اند.بعضى اخبارى آورده‌اند و اتيان [٤]حمل كرده [٥]بر انتقال،و آيت را تفسير داده بر وجهى كه مقتضى تشبيه و تجسيم بود،و آن قولى است كه قطع كنيم بر بطلان آن،براى منع ادلّه عقل از آن.

و قومى دگر گفته‌اند:اين آيت را و آنچه مانند اين باشد،به تنزيلش ايمان آريم [٢٦٦-ر]و در تأويلش توقّف كنيم.اتيان بگوييم چنان كه در قرآن هست،و لكن تفسير و كيفيّت ندانيم،و آنچه ندانيم نگوييم.و اين جماعتى‌اند از مفسّران و فقهاى سلف چون:كلبى و اوزاعى و مالك و احمد و اسحاق،و ايراد اخبارى كه ايشان كردند [٦]نياورديم صيانت كتاب را،ازآن‌كه در او تشبيه و تجسيم باشد-تعالى اللّٰه عن ذلك علوّا كبيرا.

امّا آنان كه به تأويل اين آيت و كلام در او مشغول شدند،چند قول گفتند.يكى آن‌كه:«في»به معنى«با»است كه عرب حروف صفات بعضى به جاى بعضى بنهند،و معنى آن است كه:ان يأتيهم اللّٰه في ظلل،اى بظلل،خداى ابرى بيارد در آن ابر فريشتگان باشند،و اين وجهى باشد در تاويل اين آيت.

و وجهى دگر گفتند اين آيت على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه باشد،چنان كه گفت: وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ [٧]...، وَ جٰاءَ رَبُّكَ [٨]...اى اهل القرية،و:

[١] .آج،لب،فق،مب،مر+كه.

[٢] .آج+من الملائكة اى،لب،فق،مب،مر+على الملائكة اى.

[٣] .مب+قوله تعالى.

[٤] .مب+را.

[٥] .مب:حمل كرده‌اند.

[٦] .همۀ نسخه بدلها+در اين باب.

[٧] .سورۀ يوسف(١٢)آيۀ ٨٢.

[٨] .سورۀ فجر(٨٩)آيۀ ٢٢.