تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٥٢ - قهر و لطف ، عوامل ملايم و ناملايمى هستند كه مى توانند پوشيده ها را آشكار كنند

احتياج به دقت و كاوش مكرر داشته باشد ، وضع انسان و روح او به دقت و كاوش بيشتر شايسته تر خواهد بود .


((٢٩٥٧)) شحنه گاهش لطف گويد چون شكر گه بر آويزد كند هر چه بتر
((٢٩٥٨)) تا ميان قهر و لطف آن خفيه ها ظاهر آيد ز آتش خوف و رجا
قهر و لطف ، عوامل ملايم و ناملايمى هستند كه مى توانند پوشيده ها را آشكار كنند تأثير اشياء در يكديگر در حال تكاپو و نتايج اين تأثيرات بقدرى گوناگون است كه با اين معلومات و وسايل معمولى درك و توانايى تنظيم و شمارش آنها را نداريم ، همان طور كه جلال الدين مى گويد : گاهى قهر و تصادم ناگوار است كه حقيقت يك امر را آشكار مى كند ، گاه ديگر لطف و نرمى و انبساط است كه راز نهانى را روشن مى سازد .
نفوس انسانى از اين نظر فوق العاده شگفت انگيز است ، مثلًا :
١ - افرادى هستند كه تنها بيم و هراس است كه مى تواند نيروهاى نهفته آنها را به كار بيندازد .
٢ - افراد ديگرى هستند كه تطميع و تشويق فقط مى تواند روح آنها را شكوفان نمايد و نه تنها ترس و هراس در آنها مؤثر نيست . بلكه ممكن است روحيهء آنها را افسرده و به زير صفر بكشاند .
٣ - اشخاصى هستند كه فقط آرامش درونى آنها مى تواند حقيقتشان را آشكار بسازد .
٤ - در مقابل اينان اشخاص ديگرى پيدا مى شوند كه فقط اضطراب و تلاطم مى تواند سطوح مختلف روح آنها را باز كرده و واقعيتشان را بنماياند .