تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٩٦ - كسى كه خود حق را نمى بيند در نشانه ها و صفات او درمانده است

اين شخص چهارم در بارهء خود از روى حقيقت با شما سخن مى گويد : در صورتى كه سه نفر اولى هر چه مى گفتند مربوط به كالبد و آثار و نشانه هاى حقيقت با خود شما صحبت مى كردند .
اگر بخواهيم اين اصل را كه كاملًا صحيح است به مضمون بيت مورد نقد و تحليل تطبيق كنيم ، بايستى با دقت كامل اين كار را انجام بدهيم ، زيرا درست است كه :

جمعى ز كتاب و سخنت مى جويند جمعى ز گل و نسترنت مى جويند آسوده جماعتى كه دل از همه چيز بر تافته از خويشتنت مى جويند
نيز چنان كه در دعاى عرفه از حسين بن على عليه السلام منقول است كه در نيايش خود مى گويد :
« الهى ترددى فى الاثار يوجب بعد المزار . . » .
( پروردگارا تردد و نظاره در آثار صنع تو آن حقيقت را كه بايستى به لقا و ديدارش موفق شوم از من دور مى سازد ) .
ولى اين نكته را هم نبايستى فراموش كنيم كه ذات پاك ربوبى نه قابل درك است و نه قابل وصول ، بلكه آن اندازه مى توانيم تكامل پيدا كنيم كه از قلمرو مصنوعات و آثارش بالاتر رفته و به حوزهء بارگاه ربوبىاش وارد شويم ، آن جا است كه از نعمت عظماى آزادى حقيقى و لقاء اللَّه بهره مند مى گرديم و از نشان و جلوگاه صفات او بىنياز مى شويم .