تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣١٣ - انديشيدن يكى از اصحاب كه چرا رسول خد استارى نمى كند ؟

آيه
آيا دل و فعاليتهاى آن در اختيار آدمى نيست ؟



((٢٩٠٧)) واقعات ار باز گويم يك به يك پس يقين گردد صفا بر اهل شك
((٢٩٠٨)) ليك مى ترسم ز كشف رازشان نازنينانند و زيبد نازشان
((٢٩٠٩)) شرع بىتقليد مى پذرفته اند بىمحك آن نقد را بگرفته اند
((٢٩١٠)) حكمت قرآن چو ضالَّهء مؤمن است هر كسى در ضالَّهء خود موقن است
آيه « أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحابِ اَلْفِيلِ . أَ لَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ ١٠٥ : ١ - ٢ . . . » (١) ( آيا نمى بينى خداى تو با اصحاب فيل چه كرد ؟ آيا حيله گرى آنها را در گمراهى قرار نداد ؟ )

((٢٨٩٤)) دل به دستم نيست همچون ديد چشم ور نه دل را سوزمى اين دم به خشم
آيا دل و فعاليتهاى آن در اختيار آدمى نيست ؟
اين مسئله احتياج به توضيح بيشترى دارد : كه آيا دل و فعاليتهاى آن در اختيار آدمى هست يا نه ؟ آن چه كه به نظر مى رسد اين است كه بايستى ميان خود دل و فعاليتها و اقسام آن در اين مسئله تفاوتى بگذاريم ، مانند خود عقل . جاى ترديد نيست كه خود موجوديت دل و عقل آدمى و نيروهايى كه در آن دو مخفى است ، خارج از اختيار انسانى است ، تصرف اختيارى در آنها مانند تصرف اختيارى در ساير اعضاى جسمانى است ، به اين معنى كه چنان كه موجوديت يك عضو مثلًا گوش با ساختمان عضوى مخصوص كه دارد ، مى تواند در اختيار آدمى قرار بگيرد ، ولى كوچكترين ايجاد تغيير در آن ، موجب دگرگونى

(١) سوره فيل ، آيهء ١ و ٢ . .