تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٦٠ - با يك تماشاى سطحى جهان خلقت را به زشت و زيبا و متوسط تقسيم مى كنيم ، آن گاه به قضاوت در نقشهء كلى هندسهء الهى مى پردازيم

مزبور نكته يا نكاتى وجود داشته است كه ما اطلاعى از آن نداريم ، مثلًا مى گوييم اگر اين اثر ساخته شدهء گذشته است ، شايد انگيزهء ضرورى او را به تصوير فلان شكل يا در فلان قالب وادار ساخته است و اگر سازنده موضوعى را براى آينده در نظر گرفته است احتمال مى دهيم خصوصيت منظور در اثر آن هنرمند معلول يك حدس و پيش بينى صحيح بوده باشد . به طور كلى مى توان گفت در زيبايىها و زشتىهاى طبيعى تماشاى آنها مقدم بر خواندن و تحقيق نهايى آنها است .

چشم در صنع الهى باز كن لب را ببند بهتر از خواندن بود ديدن خط استاد را
در صورتى كه در زيبايىها و زشتىهاى محصول دست بشرى تماشا همواره توأم با خواندن و تحقيق و تحليل و تركيب مى باشد . روى همين ملاحظات اسناد زيبايى و زشتى در خلقت به خداوند بايستى مورد دقت بيشترى قرار بگيرد .
با يك تماشاى سطحى جهان خلقت را به زشت و زيبا و متوسط تقسيم مى كنيم ، آن گاه به قضاوت در نقشهء كلى هندسهء الهى مى پردازيم گل سرخ زيبا است ، هزار پا زشت است ، جوجهء كبوتر زشت است ، برهء نوزاد نمكين است ، تعيين زمينهء خلقت با اين احكام صادره ، آن اندازه بىاساس است كه تفسير ستارگان و كهكشانها و كازارها با دكمه هاى زرين كه به آسمان دوخته شده است كسى كه خواهان آن است كه جهان مطابق شرايط ذهنى او زيبا باشد ، او مى خواهد مقاومت سنگ به نسيم دلنواز صبحگاهى مبدل شود در صورتى كه اگر سنگ صلابت و مقاومت نداشته و مانند نسيم صبحگاهى لطيف و نرم بوده باشد ، خانهء مسكونى براى ادامهء حيات ساخته نخواهد شد . همين سنگ اگر به جمجمهء يك فرد اصابت كند از ديدگاه سطحى زشت و در صورتى كه اگر در ساختمان قصر مجللى به كار رفت بسيار زيبا يا حد اقل ايجاد كنندهء مادهء يك شكل زيبا خواهد بود . اين گونه