تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٦ - آيا شيطان اميدى برحمت الهى دارد ؟ و اگر اميدوار است اين اميد اثرى خواهد داشت ؟

((٢٧٢٦)) من بدى كردم پشيمانم هنوز انتظارم تا شبم آيد به روز هم اميدى مى پزم با درد و سوز تا مگر اين دى مه‌ام گردد تموز
آيا شيطان اميدى برحمت الهى دارد ؟ و اگر اميدوار است اين اميد اثرى خواهد داشت ؟
بعضى از آيات قرآنى با صراحت و به طور نص و از بعض آيات ديگر چنين استفاده مى شود كه شيطان مورد غضب الهى قرار گرفته و با آن كبر و نخوتى كه به مقام شامخ ربوبى نشان داد و به جاى توبه و پشيمانى و بقول جلال الدين :

گفت : انظرنى الى يوم الجزاء كاشكى گفتى كه : تُب يا ربنا
از خدا عمر طولانى خواست كه فقط به اغوا و فريب دادن فرزندان آدم مشغول شود ، مغضوب و مطرود ابدى گشت . با توجه به آيات قرآنى كه مضمون فوق را در بر دارد ، معلوم مى شود كه اگر هم شيطان اميدوار برحمت الهى بوده باشد ، اميدش اثرى ندارد . با در نظر گرفتن اين كه اگر واقعاً در دو سوزى و اميدى به رحمت و مغفرت الهى داشت در همان مراحل اوليه يا بعدها اظهار پشيمانى مى كرد و مانند گنهكاران ديگر بخشيده شده بود ، در استدلال به مضمون آيات مى توان گفت : عظمت معصيتى كه شيطان انجام داده ، موجوديت او را از قابليت عفو و بخشش ساقط كرده است ، چنان كه جلال الدين در ابيات پيشين از زبان آن باغبان به آن درخت خشك كه باغبان آن را مى بريد گفته است .

باغبان گويد خمش اى زشت خو بس نباشد خشكى تو جرم تو ؟

و اگر احتمال اين برود كه شيطان مشمول رحمت الهى خواهد بود ، يك احتمال كاملًا شخصى است كه شايد ناشى از احتمال گسترش رحمت بىپايان الهى بوده باشد تا آن حد كه حتى به شيطان هم شامل شود و تخلف از تهديد به عذاب در نظر گروهى از حكماء قبيح نيست .