تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٧٠ - گاهى واقع بينى شما را به تكاپو وادار مى كند ، گاه ديگر تكاپو شما را به واقعيت مى رساند

((٣٠٠٧)) صدق تو آورد در جستن تو را جستنم آورد در صدقى مرا
گاهى واقع بينى شما را به تكاپو وادار مى كند ، گاه ديگر تكاپو شما را به واقعيت مى رساند آن همه تشويق و تحريك به طلب و جستجو كه در آيات قرآنى و ساير منابع معتبر اسلامى مشاهده مى شود ، مى تواند دليل قاطع به اين حقيقت باشد كه :

دوست دارد يار اين آشفتگى كوشش بىهوده بِه از خفتگى
نيز :

گر چه رخنه نيست در عالم پديد خيره يوسفوار مى بايد دويد
گويا حكمت عالى جهان آفرينش چنين است كه دويدن و جستجو كردنهاى جدى ، خود با اين كه به عنوان وسيله معرفى شده است - خود جنبهء هدفى نيز دارد . اين مسئله اگر چه ممكن است براى بعضى از اشخاص قابل هضم نباشد ، ولى با اندك دقت مى توان اين مطلب را به عنوان يك اصل پذيرفت . به توضيح اين كه ما انسانها ، بلكه ساير جانداران ، در عين حال كه روشهاى هدف گيرى شده داريم ، جريان زندگى ما و پديده هاى مربوط به متن آن ، غالباً جنبهء علت و معلول مكانيكى دارد و اين دو جريان به طور مجزا و تفكيك شده نيستند .
مثلًا در آن هنگام كه براى تراش يك فلز كار مى كنيم و در آوردن آن فلز را به يك شكل خاص هدف گيرى كرده‌ايم ، مسلم است كه صورت و شكل مطلوب فلز را درك كرده‌ايم و احتياج به داشتن فلزى در آن شكل مفروض دريافته‌ايم ، در نتيجه هدف ما مشخص گشته و براى رسيدن به آن هدف وسايل مربوطه را به دست آورده ، مشغول فعاليت گشته‌ايم . اين يك روش هدف گيرى شده است كه مى توانيم در هر لحظه از كار مربوط به هدف و چگونگى آن آگاهى داشته ، با آن اختيار كه وارد كار شده‌ايم تا هدف مفروض پيش رفت كنيم .