تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٣ - شيطان چيست ؟

« سوگند به خدا اى معاويه اكنون به تو بيعت مى كنم ، ولى با اكراه و اجبار » [١] در يكى از روزهاى بيعت قيس بن سعد بن عباده رو به مردم كرده مى گويد :
« اى مردم شر را به جاى خير گرفتيد ، ذلت را به جاى عزت خريديد ، ايمان را به كفر مبدل ساختيد . » [٢] كشتن پيروان على بن ابى طالب عليه السلام پس از آن كه آن حضرت از دنيا رفت . كشتن حسن بن على عليه السلام با زهر و ايجاد قصرهاى سلطنتى در مقابل كوخهاى خاكى و بوريايى مسلمانان آن روز و شكستن پيمانهايى كه با امام حسن عليه السلام منعقد كرده بود واقعياتى است كه تواريخ معتبر اسلامى ثبت و ضبط نموده است . لذا مطالعه كنندهء محترم آن مطالب عالى را كه جلال الدين در اين داستان از طرف معاويه به شيطان مى گويد ، نه به عنوان حقايقى كه شايستهء دهان معاويه است ، بلكه به عنوان اين كه مرد مفروضى چنين گفته است ، منظور بدارند .
شيطان چيست ؟
در موضوع شيطان مسائل و اعتراضات متعددى وجود دارد ، دانشمندان اديان در باره اين موجود پليد مباحث زيادى مطرح كرده‌اند . مردم معمولى و نويسندگان سطحى مفاهيم بسيار ساده‌اى به نسبت شرايط ذهنى خويش در بارهء شيطان و اصل خلقت و كارهايش تصور مى كنند .
منطقىترين روش براى تصور شيطان و فعاليتهايش در قرآن مجيد آمده است و ما پيش از آن كه به بررسى قرآنى اين موضوع بپردازيم چند مسئله را متذكر مى شويم :

[١] تاريخ يعقوبى ، ج ٢ ص ٢١٦ . .
[٢] مدرك مزبور . .