تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٥٢ - عذر گفتن فقير با شيخ خانقاه

آيه
روايت
حد وسط در اشياء هم امر نسبى است


((٣٥٧١)) چون كه در معده شود پاكت پليد قفل نه بر حلق پنهان كن كليد
((٣٥٧٢)) هر كه در وى لقمه شد نور جلال هر چه خواهد گو بخور او را حلال
آيه « قُلْ لَوْ كانَ اَلْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ اَلْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَلَوْ جِئْنا بِمِثْلِه مَدَداً . » ١٨ : ١٠٩ (١) ( اى پيامبر به آنان ] بگو اگر دريا براى نوشتن كلمات [ مشيتهاى ] خداى من مركب شود ، پيش از آن كه كلمات خداى من تمام شود ، آب دريا تمام مى گردد اگر چه مثل آن دريا را هم كمك بياوريم . ) روايت عن النَّبىّ صلى الله عليه و آله : « تنام عينى و لا ينام قلبى . » (٢) ( چشم من مى خوابد و قلبم نمى خوابد . )

((٣٥٣١)) گفت راه اوسط ار چه حكمت است ليك اوسط نيز هم با نسبت است
حد وسط در اشياء هم امر نسبى است بدان جهت كه ابتداء و انتها و شدت و ضعف و كوچك و بزرگ امور نسبى هستند ، لذا حد وسط در ميان هر يك از حدهاى مزبور نيز امرى است نسبى .
براى تعيين نقطهء وسط در محيط دايره ( نه مساحت آن ) بايستى يك نقطهء ابتداء و يك نقطهء انتها را براى محيط فرض كنيم ، آن گاه بتوانيم حد وسط محيط دايره را مشخص نماييم . عاطفهء مادرى براى خود به طور معتدل حدى دارد كه اگر از آن حد كمتر شود ، عاطفه ضعيف است و اگر از آن حد بيشتر بوده باشد شديد

(١) سوره كهف ، آيهء ١٠٩ . .
(٢) مسند ، احمد بن حنبل ، ج ١ ، ص ٢٢٠ . .