تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٠ - تفسير ابيات

تنها دل سالم است كه طعم راست و دروغ را مى چشد
مسئله يكم - تعريف راست و دروغ
رها كن آن چه را كه تو را به شك مى اندازد و بگير آن چه را كه تو را به شك و شبهه مبتلا نمى سازد ، زيرا ، در درستى اطمينان و آرامش خاطر و در دروغ شك و ريب و تزلزل وجود دارد . )

((٢٧٣٨)) چون شود از رنج و علت دل سليم طعم صدق و كذب را باشد عليم
تنها دل سالم است كه طعم راست و دروغ را مى چشد در تعريف راست و دروغ در موارد مربوطه مسائل زيادى مطرح مى شود ، همچنين در بارهء ارزيابى صدق و كذب تحقيقات فراوانى صورت گرفته است . ما در اين مبحث سه مسئلهء عمده را مورد بررسى قرار مى دهيم .
تعريف راست و دروغ .
ارزيابى راست و دروغ .
طعم راست و دروغ .
مسئله يكم - تعريف راست و دروغ دو نظريهء مهم در بارهء راست يا دروغ بودن يك قضيه وجود دارد :
نظريهء اول - مى گويد : يك قضيه موقعى راست است كه مفهوم از قضيه مطابق واقع باشد و دروغ ضد آن است ، يعنى قضيه‌اى كه مفهوم آن با واقع مطابق نباشد .
نظريهء دوم - مى گويد : قضيهء راست آن است كه در اعتقاد گوينده مفهوم آن مطابق واقع باشد و دروغ بر ضد آن . اين نظريه از ( نظام ) نقل شده است . ( جاحظ ) مى گويد :
« قضيه منحصر در راست و دروغ نيست ، بلكه با نظر به انواع ششگانهء قضيه كه ذيلًا بيان مى كنيم ، قضايايى وجود دارد كه نه راستند و نه دروغ .
١ - قضيهء مطابق با واقع ، با اعتقاد گوينده به اين كه قضيه مطابق واقع است .