تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٠٥ - شما اى مربيان جامعهء بشرى بكوشيد اين مناقشات لفظى را خاتمه بدهيد يا به حد اقل تقليل بدهيد

نيست ، بلكه احتياج به آگاهى به نظريات مخالف در مسئلهء مطروحه دارد ، اگر چه اين آگاهى به نوبت خود يك امر نسبى است .
مثلًا در اثبات من و شخصيت براى انسانها ، يك فيلسوف مى تواند با اطلاع به روش روان شناسان و روان پزشكان و اخلاقيون ، مناقشات لفظى مربوط به موضوع مزبور را جمع آورى و توضيح بدهد .
اگر اين كار لازم شروع شود ، به اضافهء اين كه در پيش رفت معارف حقيقى گامهاى مؤثرى برداشته خواهد شد ، تفاهم قابل توجهى هم ميان مكاتب علمى و فلسفى شروع خواهد گشت ، آن گاه متفكرين فقط با اختلاف حقيقى روبه رو مى گردند كه اگر غرض ورزى در كار نباشد به پيش رفتهاى دسته جمعى فراوانى نائل خواهند شد .
زيرا اختلاف در جهان بينى و جهان يابى آن جا كه مربوط به خود درك و تعقل است ، ارزش خيلى بيشتر از ارزش اتحاد دارد ، زيرا اتحاد دو تعقل كه فقط يكديگر را تأييد مى كنند حركتى ايجاد نمى كند ، مانند دو قطرهء آب كه روى هم ريخته شود ، يا دو آجر كه روى هم گذاشته شود ، در صورتى كه اختلاف در انديشه و تعقل ، اگر مناقشهء لفظى نباشد و اگر مقرون به غرض ورزى نبوده باشد ، مطابق اصل تكاپوى ضدين محصول عالىترى را ايجاد خواهد كرد .
همچنين مخاطراتى كه اتحادهاى جعلى در انديشه ها در بر دارد ، خيلى خطرناكتر از اتحادهاى فكرى است كه نتيجه اش تنها عدم تحرك است ، زيرا عدم تحرك بىغرضانه كه ممكن است به تحرك بىغرضانه منتهى گردد ، منطقىتر و مثمرتر از آن اتحادهاى جعلى است كه معايب و صدمات فراوانى به افراد جامعه وارد مى سازد ، همين كه به افراد يك جامعه اثبات شد كه دو يا چند نفر متفكر در فلان موضوع اتحاد نظر دارند . اثر پذيرش آن موضوع فوق العاده افزايش مى يابد ، به طورى كه گاهى همين اتحاد خود به خود دليل و حجت قاطعانه براى جامعه مى گردد و اين كه جلال الدين مى گويد :


((٣٦٩٤)) گرمى عاريتى ندهد اثر گرمى خاصيتى دارد هنر