اندازهء دورى زشت جلوه خواهد كرد .
به نظر مى رسد كه وجود هماهنگى خالص ميان درون ذات و برون ذات براى جلوهء زيبايى كافى نباشد ، بلكه اين هماهنگى بايستى جنبهء مطلوبيت نيز داشته باشد ، اين اصل در زيبايىهاى طبيعى تقريباً كليت دارد ، اما در زيبايىهاى هنرى كه ساختهء دست بشرى است ، قيد مطلوبيت در كار نبوده و داراى معناى پيچيده ترى است ، اين پيچيدگى ناشى از تنوع معلومات و خواسته ها و گوناگون بودن فعاليتهاى درون انسانى است و به قول اريك نيوتن :
« بررسى دقيقتر نشان مى دهد كه هنر داراى ساختمانى به مراتب پيچيده تر از طبيعت است . با كمى ممارست معلوم مى شود كه هنر بر خلاف طبيعت پر است از نيات و نظرات و توضيحات و بيزارىها و پسندهاى بشرى . » [١] زيبايىهاى طبيعى در زمينهء اصول رياضى نمودار مى گردد ، يعنى اين زيبايىها روى مادهء داراى كميت و كيفيت و ساير مقوله هاى طبيعى عرض اندام مى كند ، در صورتى كه زيبايى هنر بشرى ممكن است سمبلهايى از خواسته هاى غريزى و تمايلات و آزادى و حسرت و اندوه و شادىهايى باشد كه به هيچ وجه زمينهء رياضى نمى تواند داشته باشد . به همين جهت است كه رفلكسهايى را كه زيبايىهاى هنرى يا زشتىهاى آن در روان آدمى به وجود مى آورد ، غير از انعكاساتى كه از زيبايىهاى طبيعى در درون ما پديدار مى گردد در زيبايىها يا زشتىهاى طبيعى با قطع نظر از خوشبينىها و بد بينىها كه عينكهاى فلسفى به ديده گان آدمى مى زند يك حالت تسليم و يا ( بايستى چنين باشد ) در ما ديده مى شود ، ما از زيبايى طبيعى لذت مى بريم و از زشتىهاى طبيعت ناراحت مى شويم ، اما با نظر به مجموع هندسهء كلى الهى و نقص معلومات كه همگان به آن مبتلا هستيم جملهء نهايى را در بارهء آن زيبايىها و زشتىها به زبان نمى آوريم ، در صورتى كه در زيبايىها و زشتىهاى ساختهء دست بشرى براى داورى نهايى خود را كاملًا ذى حق مى دانيم ، اگر چه ضمناً اين حق را براى سازندهء زيبا و زشت محفوظ مى داريم كه محتملًا در مغز سازندهء

[١] معنى زيبايى ، اريك نيوتن ، ص ١٢٨ . .