تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٥٣ - آيا حد وسط مطلوب مطلق است

است ، آن حد معتدل حد وسط عاطفهء مادرى است . در صورتى كه عاطفهء استاد به دانش آموز و دانشجو حد معتدل ديگرى دارد و شدت و ضعف با همان حد معتدل كه حد وسط است ، مقايسه مى گردد و بالعكس اين دو نوع عاطفه به جهت كيفيت و كميت معين حد وسطهاى مختلف دارند و . . . اين مسئله كاملًا روشن است . آن چه كه مهم است مطلبى است كه به طور اختصار بان اشاره مى كنيم :
آيا حد وسط مطلوب مطلق است به نظر مى رسد كه مطلوبيت خود حد وسط هم از امور نسبى است ، زيرا غالباً حد وسط در امور ، با نظر به ابتدا و انتها و شدت و ضعف و كوچك و بزرگى ، با قطع نظر از ارزش موقعيت وجودى انسان كه بدون اختيار او است ، تعيين و مقرر مى شود مانند نيروى جسمانى انسان و نمودها و حقايق خارج از ذات او . كيفيتها و كميتهايى كه بدون اختيار انسانى در اشياء و قوا و اجزاى جسمانى او در جريان است ، داراى حد وسطهاى نسبى بوده و مى توان گفت :
براى حفظ نظم موجوديت طبيعى انسان و رابطهء او با جهان خارجى ، گرفتن حد وسط به طور مطلق مطلوب است و اما با نظر به جنبهء فاعليت انسان و نيروى رشدى كه براى باز كردن موقعيت معرفت و وصول به كمال در جهان هستى دارد ، حد وسط نمى تواند مطلوب مطلق بوده باشد ، اين كه حد وسط نمى تواند مطلوب مطلق بوده باشد به يكى از دو عامل مستند است عامل اول - اين كه همواره آن چه كه در موضوع رشد و كمال مطلوب انسانها است ، حد اعلاى آن است نه حد وسطش ، بلكه با دقت در مفهوم خود كمال روشن مى شود كه كمال اعتلاى وجودى مطلوب انسان است نه حد وسط آن . بلى ، اين مطلب صحيح است كه بگوييم : خود كمال يك امر نسبى است كه در افراد و گروه ها متفاوت است ، به طورى كه كمال اعتلاى يك انسان نه تنها ممكن است حد وسط براى فرد ديگر