تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٧٦ - اشكال در ضمان منافع استيفاء نشده

مى‌كند كه ثمن قبض شده است.

از اين گذشته حكم بضمان اينگونه از منافع مقتضاى احترام مال مسلمان مى‌باشد چه آنكه بون اين منافع در دست غير مالك براى مدّتى طولانى بدون اينكه در قبالش اجرتى براى مالك منظور شود با احترام مال مؤمن منافات دارد در نتيجه بايد گفت منافع عين اعمّ از آنكه استيفاء شده يا مورد استفاده قرار نگرفته باشد كلّا مورد ضمان هستند.

اشكال در ضمان منافع استيفاء نشده‌

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ولى در عين حال اينحكم مورد اشكال است و شرح آن چنين مى‌باشد:

اوّلا: قبول نداريم كه منافع حقيقتا مال باشند.

ثانيا: بفرض بپذيريم كه منافع در واقع مال هستند اشكال اينستكه صرف مال بودن در تحقّق ضمان كافى نيست و به تعبير ديگر مجرّد صدق مال را نمى‌توان دليل ضمان دانست مگر آنكه عموم على اليد ما اخذت شامل آن بشود در حاليكه بدون اشكال و ترديد صله موصول در « عموم على اليد» كه « اخذت » باشد شامل آن نمى‌گردد زيرا ظاهر « اخذ » اينستكه مأخوذ عين خارجى باشد و بديهى است كه منافع عين نيستند.

و بايد توجّه داشت كه اگرچه بعد از قبض عين منافع آن نيز در يد قابض و تحت استيفاء وى قرار مى‌گيرند وى معذلك اين معنا موجب صدق عنوان اخذ نسبت بمنافع نيست و اگر ادّعاء شود كه اخذ كنايه از مطلق استيلاء است و اين معنا بواسطه قبض اعيان در منافع حاصل و متحقّق است.

مى‌گوئيم: ادّعاء مزبور مشكل بوده و معلوم نيست كه اخذ كنايه از آن باشد بلكه ظاهر لفظ « ما اخذت» اينستكه عنوان « اخذ » موضوعيّت داشته و تحقّق و صدقش لازم و حتمى است پس در نتيجه بايد گفت استدلال بعموم « على اليد» بمنظور اثبات ضمان نسبت بمنافع استيفاء نشده تمام نمى‌باشد.

و امّا تمسّك به احترام مال مسلمان: