تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٧١ - محل استشهاد به صحيحه ابى ولاد
مقام آنستكه حضرت بفرمايند: يلزمك مىباشد و بدين ترتيب معنا چنين است:
يلزمك يوم المخالفة قيمة بغل.
يعنى در روز مخالفت قيمت قاطر بايد داده شود و بدين ترتيب امام عليه السّلام وقت و روز حدوث ضمان را معيّن فرمودهاند كه يوم المخالفة مىباشد.
مرحوم مصنّف مىفرمايند:
اين احتمال جدّا بعيد بوده بلكه غير ممكن مىباشد زيرا سائل از وقت حدوث ضمان سؤال نكرده چه آنكه وى مىدانسته كه يوم المخالفة زمان حدوث ضمان است و تحصيل حاصل امرى است غير معقول و غير ممكن بلكه پرسش او از آنچه پس از تلف بواسطه مخالفت در ذمّهاش ثابت مىشود مىباشد و شاهد ما بر اين ادّعاء كلام سائل است كه در مقام سؤال عرض نموده:
أرأيت لو عطب أو نفق أليس كان يلزمنى؟
بنابراين فرموده امام عليه السّلام يعنى: نعم
معنايش اينستكه: يلزمك بعد التلف بسبب المخالفة قيمة بغل يوم خالفته.
و برخى از فقهاء كلام به درازا كشانده و در اطراف اين نكته كه فقره مزبور ظاهرش اينستكه ظرف متعلّق است به لزوم قيمت بر مستأجر اگرچه بسيار سخن گفته ولى چيزى كه تركيب لغوى با آن مساعد بوده يا تفاهم عرفى آنرا تصديق نمايد ايراد نكرده است.
فقره دوّم
فقره دوّم فرموده امام عليه السّلام است كه مىفرمايند:
او يأتى صاحب البغل بشهود يشهدون ان قيمة البغل يوم اكترى كذا و كذا.
اثبات قيمت يوم الاكتراء از حيث اينكه يوم الاكتراء است چندان نافع و كارگشا نمىباشد زيرا اعتبارى بآن نيست لذا چارهاى نداريم از اينكه ملتزم شويم غرض از آن اثبات قيمت يوم المخالفة مىباشد بنا بر اينكه يوم المخالفة همان يوم الاكتراء باشد زيرا ظاهر صدور روايت اينستكه مستأجر بمجرّد خروجش از كوفه با مالك مخالفت كرده است و معلوم و روشن است كه كرايه كردن قاطر براى آن