تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٩٦ - حكم ارتفاع قيمت كه بملاحظه عين حاصل مىشود

حكم ارتفاع قيمت كه بملاحظه عين حاصل مى‌شود

پس از آن مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

آنچه از اختلاف فقهاء در اين باب نقل شد در موردى است كه ارتفا قيمت سوقيّه ناشى باشد از تفاوت رغبت مردم ولى در جائيكه اين ارتفاع ناشى از زيادى باشد كه در عين حاصل گشته طبق فرموده بعضى على الظّاهر خلافى نيست در اينكه ضامن اعلى القيم را بايد به مالك بدهد و در حقيقت قيمتهاى حاصل شده براى متاع تالف مختلف نبوده بلكه زياد شدن آن در برخى اوقات مستند است به حصول زيادى عينيّه در متاع كه اين زيادى در هنگام تلف متاع نازل منزله جزء الفائت محسوب شده در نتيجه ضامن علاوه برقيمت متاع ملزم است ارزش و قيمت اين زيادى را نيز تدارك كند و مجموع قيمت متاع و اين زيادى عبارات از اعلى القيم مى‌باشد.

البتّه اختلافى كه قبلا در قيمت نفس متاع بين فقهاء بود كه آيا ضامن مكلّف به اداء قيمت يوم الغصب است يا يوم التلف و يا اعلى القيم نسبت بخصوص اين زيادى نيز جارى مى‌باشد يعنى برخى معتقدند يوم الفوات معتبر بوده و ارزش و قيمت زيادى در روزى كه فوت شده بايد ملاحظه شود و بعضى يوم الضمان را واجب الاعتبار دانسته و گروهى هم اعلى القيم را معتبر مى‌دانند.

شرح مطلوب‌

قوله: انّه لا عبرة بزيادة القيمة: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: الّا انّه تردّد فيه فى الشرايع: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » بوده و ضمير در « فيه » به زيادة القيمة بعد التلف راجع است.

قوله: و لعلّه: يعنى و لعلّ التردّد.

قوله: انّه مخالف لاطلاق النصوص: ضمير در « انّه » به كون القيمى مضمونا بمثله راجع است.

قوله: من زيادة العين: مثل چاق شدن جوان و فربه شدن آن.