تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٩٣ - توجيه استدلال بر لزوم اعلى القيم

جواب از استدلال مذكور

از استدلال مذكور برخى اينطور جواب داده‌اند كه اصل در اينمقام برائت است نه اشتغال زيرا تكليف نسبت بمقدارى قطعى و يقينى بوده و در زائد بر آن شك مى‌باشد و پرواضح است در چنين موردى نسبت به زائد برائت جارى مى‌كنند نه اشتغال.

بلى، البتّه تمسّبه استصحاب ضمان كه از حديث « يد » استفاده مى‌شود اشكالى ندارد و حاصل كلام آنكه براى اثبات اعلى القيم بقاعده اشتغال نمى‌توان تمسّك كرد امّا به استصحاب ضمان البتّه اشكالى ندارد.

رأى مرحوم مفيد و قاضى و حلبى و تضعيف آن‌

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

از مفيد و قاضى بن برّاج و حلبى رحمة اللّه عليهم حكايت شده كه يوم البيع معتبر بوده و در جائى كه بيع فاسد باشد ضامن مكلّف است قيمت يوم البيع متاع تالف را به مالك اداء كند البتّه اينحكم در جائى است كه فساد بيع از اينجهت باشد كه بايع قيمت مبيع را تفويض به حكم مشترى كرده باشد.

مصنّف (ره) مى‌فرمايند:

براى اينقول وجهى كه قابل اعتماد باشد نيافتيم و شايد مراد ايشان از يوم البيع، يوم القبض باشد چه آنكه غالبا زمان بيع و قبض باهم متّحد مى‌باشند.

شرح مطلوب‌

قوله: الاستدلال المتقدّم: مقصود استدلال جهت تثبيت اعلى القيم مى‌باشد.

قوله: فكما انّه اذا تلفت: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » بوده و ضمير در « تلفت » به عين عود مى‌كند.

قوله: حينئذ: يعنى حين ارتفعت قيمتها.

قوله: بتلك القيمة: يعنى قيمت مرتفع.