تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٦ - استدلال مرحوم شيخ الطائفه جهت اثبات ضمان مثلى بمثل و قيمى بقيمت

سؤال و انتقاد

آيه شريفه حكم مذكور را تنها در مورد تلف عدوانى بيان نموده در حاليكه مدّعا اينستكه در تمام موارد مثلى به مثل و قيمى بقيمت مورد ضمان مى‌باشد و به عبارت ديگر:

مدّعا اينستكه مطلق تلف مثلى موجب ضمان بمثل بوده همانطورى كه تلف قيمى باعث ضمان بقيمت مى‌باشد چه در موارد عدوان و چه در غير آن در حاليكه آيه شريفه در خصوص مورد عدوان اينحكم را تثبيت مى‌كند و بدين ترتيب آيه شريفه اخصّ از مدّعا بوده و استدلال بآن صحيح نيست.

جواب‌

تمام كسانيكه در مورد عدوان بحكم مذكور قائل شده‌اند در غير آن نيز اينحكم را پذيرفته‌اند و جميع آنانكه در غير مورد عدوان حكم ديگرى را گفته‌اند در مورد عدوان نيز به همان حكم ملتزمند پس با كمك عدم قول بالفصل مى‌توان استدلال مرحوم شيخ الطائفه به آيه شريفه را تكميل و تتميم نمود.

مناقشه در استدلال مرحوم شيخ‌

بخى از فقهاء در استدلال مرحوم شيخ الطائفه به آيه شريفه مناقشه كرده و فرموده‌اند:

مدلول آيه شريفه اعتبار مماثلت در مقدار عدوان بوده نه در معتدى به يعنى:

مستحقّ بايد در نظر بگيرد كه جانى چقدر عدوان بخرج داده او هم بهمان مقدار مرتكب عدوان شود و ابدا متعلّق و مورد عدوان كه معتدى به باشد بيان نشده پس اثبات مثال در مثلى و قيمت در قيمى كه از مصاديق و افراد معتدى به هستند بآيه شريفه صحيح نمى‌باشد.

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

در اينمناقشه نظر و اشكال هست.