تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٧٦ - محل استشهاد به صحيحه ابى ولاد

بلى، ممكنست آنچه را از صحيحه استظهار كرده باين بيان توهين و تضعيف نمائيم:

بعيد نيست مبناى حكم در روايت بر آنچه در مثل مورد آن غالب است باشد چه آنكه در مثل اينمورد ظرف پانزده روز قيمت و ارزش قاطر مختلف نشده و تغيير نمى‌كند.

و سرّ اينكه در روايت تعبير به « يوم المخالفة» شده اينستكه بدين ترتيب توهّمى را كه امثال صاحب قاطر يعنى عوام داشته و اينطور مى‌پندارند كه قيمت معتبر همانست كه قاطر را با آن خريده‌اند اگرچه بعدا كمتر شود دفع كند و علّت اين توهّم آنستكه ايشان معتقدند صاحب قاطر بمقدار پولى كه داده و قاطر را خريده متحمّل خسران و ضرر گرديده است از اينرو ضامن بايد اينقيمت را بوى بدهد نه قيم ديگر را.

و مؤيّد اين گفتار آنستكه در ذيل روايت از يوم المخالفة به يوم الاكتراء تعبير شده و در اين تعبير اشاره است باينكه متكلّم به يوم المخالفة از حيث اينكه يوم المخالف است عنايتى ندارد مگر آنكه بگوئيم:

وجه اينكه به « يوم الاكتراء» تعبير شده با اينكه مناط يوم المخالفة مى‌باشد اينستكه امام عليه السّلام خواسته‌اند تنبيه كنند بر اينكه اقامه شهود بر قيمت يوم الاكتراء سهل و آسان است زيرا غالبا قيمت يوم الاكتراء در مرأى و منظر مردم و جماعتى از كرايه‌دهنده‌گان مى‌باشد بخلاف يوم المخالفة كه چنين نيست بنابراين تعبير به يوم الاكتراء و تغيير دادن يوم المخالفة بآن نه بخاطر اينستكه يوم المخالفة هيچ اعتبارى ندارد بلكه جهتش تنبيه بر سهولت معرفت بقيمت بواسطه بيّنه مى‌باشد همچون قسم در مقابل سائل كه پرسيد:

چه كسى اين قيمت را مطّلع است؟

شرح مطلوب‌

قبلا مرحوم مصنّف از صحيحه مذكور استظهار كردند كه مناط و ملاك قيمت يوم الغصب است اكنون در اين عبارات مى‌فرمايند ممكنست آنچه را كه قبلا استظهار نموديم تضعيف نمائيم و شرح آن چنين است: