تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٣ - حكم غرامت بعد از حصول تمكن از عين متعذر الوصول

اگر عين را غارم حبس نمود و سپس مال تلف شد اقرب اينستكه ضامن قيمت الآن بوده و قيمتى را كه ابتداء بعنوان غرامت بمالك داده از وى استرداد و استرجاع مى‌كند.

مصنّف (ره) مى‌فرمايند:

ظاهرا مقصودش از « قيمت الآن» قيمت در مقابل قيمت سابق مى‌باشد.

البتّه اينحكم در صورتى است كه حكم غصب از عين زائل شده باشد و وجه زوال حكم غصب همان است كه قبلا بآن اشاره نموده و گفتيم:

زيرا حبس بدون عدوان صورت گرفته است.

و بهرحا همانطورى كه گفتيم مقصود از « قيمت الآن» ارزش در مقابل قيمت سابق بوده نه خصوص قيمت وقت تلف.

و كلمات بسيارى از حضرات در اين مسئله و فرع فقهى خالى از اضطراب نيست.

پس از آن مى‌فرمايند:

اكثر مطالبى كه در اينجا ذكر نموديم حضرات در باب غصب ذكر فرموده‌اند ولى ظاهرا غالب بلكه تمام آنها در حكم مغصوب از حيث اينكه مضمون است ايراد شده‌اند نه از حيث اينكه مال غصبى است چه آنكه در غصب خصوصيّت و امتياز زائدى بر مضمون نمى‌باشد، بنابراين وقتى احكام مذكوره مربوط بمال غصبى از حيث اينكه مضمون است باشند مى‌توان آنها را در هرمال مضمونى جارى دانست اگرچه مغصوب نباشد همچون مورد بحث يعنى: المبيع به بيع فاسد.

استدراك‌

بلى بسا بين مال مغصوب و مطلق مضمون فرق گذارده شده و حاصل آن اينستكه:

در مال مغصوب نقصى كه وارد شده با قاعده ضمان مخالف است چه آنكه نصّ مزبور حكم به وجوب قيمت يوم الضمان نموده يا طبق فرموده مرحوم شهيد ثانى احتمالا بر اعلى القيم دلالت مى‌كند و آن عبارتست از صحيحه ابى ولّاد كه قبلا