تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٥٧ - طريق اطلاع بر قيمت مثل و اشكال در آن

تفصيل بين تيسّر مثل و عدمش قول ثالثى در مسئله بوده كه موجب خرق اجماع مركّب مى‌شود.

شرح مطلوب‌

قوله: لو كان التالف المبيع فاسدا قيميّا: كلمه « الف و لام» بر سر « مبيع » موصوله بوده و صفت است براى « التالف » و كلمه « فاسدا » صفت است براى مفعول مطلق محذوف و كلمه « قيميّا » خبر است براى « كان » و تقدير عبارت چنين است:

لو كان التالف الّذى بيع بيعا فاسدا قيميّا.

قوله: شقصا من عبد: كلمه « شقص » يعنى مقدار و بغض.

قوله: هو ذلك: مشار اليه « ذلك » مضمون بودن قيمى بقيمت مى‌باشد.

قوله: كالغبل: اشاره است به صحيحه ابى ولّاد.

قوله: و العبد: اشاره است به روايت « من اعتق شقصا الخ».

قوله: كما هو الغالب: زيرا غالبا در قيميّات مثل متعذّر است.

قوله: و على تقديره: يعنى و على تقدير ثبوت الاجماع.

قوله: فانّ ظاهر ذلك: يعنى ظاهر استدلال بآيه شريفه.

قوله: جعلها من باب الاقرب: ضمير در « جعلها » به قيمت برمى‌گردد.

قوله: الخلاف فى ذلك: مشار اليه « ذلك » مضمون بودن قيمى بقيمت.

قوله: فان ارادوا ذلك مطلقا: مشار اليه « ذلك » مضمون بودن قيمى به مثل بوده و كلمه « مطلقا » يعنى چه مثل ميسور بوده و چه متعذّر باشد.

قوله: حتّى يترتّب عليه وجوب قيمة يوم دفعها: ضمير در « عليه » به كون القيمة بدلا عن المثل راجع است.

قوله: كما ذكروا ذلك: مشار اليه « ذلك » وجوب قيمت يوم الدفع مى‌باشد.

قوله: متفرّعا على هذا القول: مقصود از « هذا القول» قول به بدليّت قيمت از مثل مى‌باشد.

قوله: الى ظاهر آية الاعتداء: مقصود آيه شريفه‌ فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم‌ مى‌باشد.