تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٩٨ - نقل آراء در بيان و تعريف مثلى

و از دسته ديگرى از ايشان حكايت شده كه گفته‌اند:

مثلى آنستكه با كيل يا وزن اندازه گرفته شود و علاوه بر آن بتوان آنرا با بيع سلم فروخت.

و از گروهى ديگر از ايشان نقل شده كه گفته‌اند:

مثلى آنستكه با كيل يا وزن اندازه گرفته شده و نيز بتوان آنرا با بيع سلم معامله نمود و علاوه بر آن جايز باشد بعضى از آنها را با بعضى ديگر مورد معامله بيع و شراء قرار داد.

و غير اين تعاريف از تعريفات ديگر كه مرحوم علّامه آنها را در كتاب تذكره از عامّه نقل فرموده.

كلام مرحوم مصنّف‌

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

مخفى نباشد كه براى لفظ « مثلى » نه حقيقت شرعيّه‌اى وجود داشته و نه متشرّعه و در عين حال معناى لغوى نيز از آن اراده نشده زيرا مقصود از « مثل » در لغت شيئ مماثل و همانند مى‌باشد و شاهد ما بر اينكه اينمعنا مراد نيست آنستكه:

اگر همانند و مماثل من جميع الجهات اراده شده باشد بايد بپذيريم كه تعريف مثلى جامع افراد نيست زيرا در بين مثليّات ابدا نمى‌توان مصاديق و افرادى را پيدا كرد كه واجد چنين خصوصيّتى باشند.

و اگر مقصود مماثل من بعض الجهات باشد لازمه‌اش آنستكه تعريف مطّرد يعنى مانع از اغيار نباشد چه آنكه بسيارى از قيميّات هستند كه از بعض جهات باهم مماثل و همانند مى‌باشند.

در نتيجه بايد پذيرفت كه معناى لغوى مثلى در اينجا مقصود و مراد نمى‌باشد و از طرف ديگر در ميان نصوص و اخبار وارده حكمى كه به عنوان « مثلى » تعلّق گرفته باشد وجود ندارد تا ما از اين عنوان بحث كرده و آنرا مورد بررسى و تحقيق قرار دهيم.

بلى، البتّه عنوان « مثلى » در معقد اجماع اصحاب واقع شده يعنى اصحاب اجماع نموده‌اند بر اينكه مثلى مضمون بمثل و قيمى مضمون بقيمت مى‌باشد منتهى‌