تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٥ - استدلال مرحوم شيخ الطائفه جهت اثبات ضمان مثلى بمثل و قيمى بقيمت

شارع مقدّس در آن به مضمون به تصريح فرموده باشد بلكه باستثناء موارد شاذّ و نادر در تمام موارد و مواضع مزبور مشاهده مى‌كنيم كه شارع مقدّس ضمان را بطور مطلق بيان فرموده بدون اينكه نامى از مضمون به برده باشد و اين نيست مگر بخاطر آنكه اعتماد و اتكال بر آنچه متعارف است گرديده و الّا از شارع مقدّس اهمال در مقام بيان نيكو و پسنديده نبود و بعبارت روشن‌تر:

وقتى گفته شود فلانى اگر مالى را تلف نمود ضامن آنست، اهل عرف از اينكلام اينطور مى‌فهمند كه ضامن مكلّف و موظّف به پرداختن مثل مى‌باشد بدون اينكه احتمالى غير از اين را بدهند و با اينوصف نيازى به ذكر مضمون به و تصريح بآن نمى‌باشد.

استدلال مرحوم شيخ الطائفه جهت اثبات ضمان مثلى بمثل و قيمى بقيمت‌

مرحوم شيخ الطائفه در كتاب مبسوط و خلاف جهت اثبات ضمان مثلى بمثل و قيمى بقيمت به فرموده حقتعالى:

فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم‌

( كسيكه بر شما تعدّى نمود بمثل تعدّى او بر وى تعدّى كنيد).

استدلال فرموده است.

تقريب استدلال‌

شيئى كه مثلى باشد و مورد اجحاف و تعدّى قرار بگيرد تنها در صورتى صاحب و مالك آن مقابله بمثل نموده و مماثل تعدّى متعدّى را مرتكب شده كه از وى مثل بگيرد و در صورتيكه شيئ مورد تعدّى قيمى باشد قيمتش را از وى دريافت كند پس بنصّ آيه مى‌توان استدلال نمود كه در مثلى مضمون به مثل بوده و در قيمى، قيمت مى‌باشد.