تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤١٨ - اقامه دليل بر ضمان مقبوض بعقد فاسد

و اين تقرير مسلّما شامل عقود فاسده‌اى كه صحيح آنها موجب ضمان است مى‌شود.

و نيز ايشان در مسئله عدم ضمان در رهن فاسد فرموده‌اند:

صحيح اين عقد (عقد رهن) موجب ضمان نيست پس چگونه فاسدش را باعث ضمان بدانيم؟

و اين بيان بر عكس قاعده مذكور دلالت دارد.

و ما نديديم كه هيچيك از فقهاء در اينقاعده تأمّل و دقّت كرده باشند مگر شهيد ثانى رضوان اللّه عليه در مسالك، ايشان در ذيل مسئله فساد عقد سبق و رمايه فرموده‌اند:

آيا سابق (برنده مسابقه) مستحقّ اجرة المثل بوده يا چنين استحقاقى ندارد؟

شرح مطلوب‌

قوله: ثمّ انّ هذه المسئلة: يعنى مسئله « ما ابتاعه بالعقد الفاسد».

قوله: من جزئيّات القاعدة المعروفة: يعنى من مصاديق و افراد القاعدة المعروفة.

قوله: و هذه القاعدة اصلا و عكسا: مقصود از « اصل » فقره اوّل يعنى:

كلّ عقد يضمن بصحيحه يضمن بفاسده بوده.

و مراد از « عكس » فقره دوّم يعنى:

و ما لا يضمن بصحيحه لا يضمن بفاسده مى‌باشد.

قوله: إلّا انّها يظهر الخ: ضمير در « انّها » به قاعده عود مى‌كند.

قوله: فانّه علّل الضمان الخ: ضمير در « فانّه » به شيخ طوسى عليه الرّحمه راجع است.

قوله: بانّه دخل الخ: ضمير در « انّه » و « دخل » به عامل عقد فاسد راجع است و مقصود از « دخل » اقدام مى‌باشد.

قوله: بعوض واقعى: مقصود عوض المثل مى‌باشد.

قوله: او جعلى: مراد از عوض جعلى، عوض المسمّى است.

قوله: و هذا المعنى: يعنى اين تقرير و بيان مرحوم شيخ طوسى.