٦- غلبه منطقى يا غلبه قدرت؟
در اين كه اسلام چگونه بر همه اديان پيروز مى‌گردد؟
و اين پيروزى به چه شكل خواهد بود؟ در ميان مفسران گفتگو است:
بعضى اين پيروزى را تنها پيروزى منطقى و استدلالى دانسته‌اند و مى‌گويند:
اين موضوع حاصل شده است؛ زيرا اسلام از نظر منطق و استدلال قابل مقايسه با آئين‌هاى موجود نيست.
ولى بررسى موارد استعمال ماده «اظهار» (لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّيْنِ) در آيات قرآن نشان مى‌دهد كه: اين ماده بيشتر به معنى غلبه جسمانى و قدرت ظاهرى آمده است چنان كه در داستان «اصحاب كهف» مى‌خوانيم: انَّهُمْ انْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ: «اگر آنها (دقيانوس و دار و دسته‌اش) بر شما غالب شوند، سنگسارتان مى‌كنند».»

و نيز درباره مشركان مى‌خوانيم: كَيْفَ وَ انْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لا يَرْقُبُوا فِيْكُمْ الَّا وَ لا ذِمَّةً: «هر گاه آنها بر شما چيره شوند، نه ملاحظه خويشاوندى و قرابت را مى‌كنند و نه عهد و پيمان را». «٢»
بديهى است: غلبه در اين گونه موارد غلبه منطقى نيست، بلكه غلبه عملى و عينى است. صحيح‌تر اين است كه: پيروزى و غلبه فوق را، غلبه همه جانبه بدانيم؛ زيرا با مفهوم آيه كه از هر نظر مطلق است نيز، سازگارتر مى‌باشد، يعنى روزى فرا مى‌رسد كه: اسلام هم از نظر منطق و استدلال و هم از نظر نفوذ ظاهرى و حكومت بر تمام اديان جهان پيروز خواهد شد و همه را تحت‌الشعاع خويش قرار خواهد داد.
***